Báo động rác thải từ thương mại điện tử

Sau 2 ngày đặt mua trên một sàn TMĐT, chị Lê Thị Thu Phương ở tổ dân phố Bình Minh, xã Gia Lâm (Hà Nội) nhận được gói hàng của mình. Sản phẩm là bộ gài gọng giữ kính chống trượt to bằng đầu ngón tay, được đựng trong một túi zip nhỏ, ngoài bọc một lớp ni lông chống sốc và đựng trong một hộp carton to bằng 4 đầu ngón tay, quấn băng dính cẩn thận. Mở gói hàng xong, chị Phương không quên đánh giá “5 sao” và nhận xét về cửa hàng (shop) trên ứng dụng TMĐT “shop đóng gói rất cẩn thận”.

Nhân viên chờ giao hàng cho khách.

Trong khi đó, chị Nguyễn Phương Hạnh, chủ một cửa hàng kinh doanh quần áo thể thao trên phố Huỳnh Thúc Kháng (Hà Nội) cho biết, chi phí vật tư đóng gói phục vụ bán hàng trực tuyến là khoản chi không nhỏ. Trung bình mỗi tháng, cửa hàng của chị tốn khoảng 3 triệu đồng tiền mua hộp carton, chưa kể băng dính, túi ni lông và các vật liệu đóng gói khác.

“Tùy kích cỡ, mỗi hộp carton có giá 3.000-9.000 đồng. Ban đầu, tôi mua hộp qua sàn TMĐT, sau đó chuyển sang đặt trực tiếp từ một đơn vị sản xuất tại Hà Nội để có hộp in logo riêng và có thể chủ động nguồn hàng. Với đơn hàng gửi đi các tỉnh, việc sử dụng hộp carton, ni lông chống sốc, băng dính là cần thiết để bảo vệ sản phẩm, tránh bị móp méo trong quá trình vận chuyển. Hơn nữa, khách hàng cũng sẽ đánh giá, phản hồi tốt về cửa hàng trên các sàn TMĐT, giúp tăng uy tín và khả năng tiếp cận”, chị Nguyễn Phương Hạnh cho biết thêm.

TMĐT càng phát triển thì lượng rác thải càng gia tăng. Chị Đỗ Thị Thúy, công nhân vệ sinh môi trường thuộc Tổ 3, Công ty Cổ phần Công trình đô thị Long Biên than thở: “Một gói hàng chuyển phát bây giờ thải ra bao nhiêu rác từ bìa carton đến ni lông, băng dính... Lượng rác thải ngày một lớn nên hằng ngày chúng tôi phải làm việc liên tục từ 16 giờ đến khoảng 24 giờ, có khi tới 1-2 giờ hôm sau”.

Liên quan đến vấn đề này, giữa năm 2025, VECOM công bố Báo cáo chất thải nhựa bao bì từ TMĐT tại Việt Nam 2023. Nghiên cứu được VECOM phối hợp với một số cơ quan, tổ chức tiến hành từ tháng 11-2023 đến tháng 1-2024, tập trung vào lĩnh vực bán lẻ hàng hóa trực tuyến và gọi đồ ăn công nghệ, quy mô thị trường của hai lĩnh vực này, hành vi của các bên liên quan như thương nhân bán hàng, đơn vị cung cấp dịch vụ chuyển phát nhanh và người tiêu dùng cuối cùng đối với bao bì, vật liệu nhựa. Kết quả khảo sát tình hình sử dụng bao bì, túi đựng hàng của một số cá nhân, doanh nghiệp trên các nền tảng trực tuyến ở nước ta cho thấy: Hộp carton và túi ni lông là loại bao bì phổ biến được sử dụng để đóng gói đơn hàng. Đặc biệt, ngành hàng quần áo, thời trang, phụ kiện có đến 90% thương nhân sử dụng loại bao bì này để đóng hàng. Đa số thương nhân (chiếm 65%) sử dụng mút xốp hoặc ni lông chống sốc để chèn sản phẩm; 80% thương nhân thường xuyên sử dụng băng keo nhựa...

Báo cáo trên cũng chỉ ra một trong những tác động tiêu cực lớn nhất của TMĐT là làm tăng lượng rác thải bao bì. Việc đóng gói quá kỹ dẫn tới sử dụng bao bì nhiều hơn mức cần thiết. Người bán hàng muốn bảo đảm hàng hóa đến tay người mua trong tình trạng hoàn hảo nhất, do đó, hàng hóa thường được bọc bằng 2 hoặc 3 lớp giấy và bao ni lông, thậm chí còn được chèn thêm màng xốp hơi trước khi đặt vào hộp. Với những sản phẩm dễ vỡ thì người bán chèn xốp, đóng gói rất nhiều lớp làm lượng rác thải tăng cao...

Theo VECOM, nước ta đang đối mặt với nhiều nguy cơ từ chất thải nhựa. Theo tính toán của VECOM, với tốc độ tăng trưởng hơn 25% mỗi năm thì tới năm 2030, quy mô TMĐT ở nước ta có thể gấp trên 4,7 lần năm 2023, lượng rác thải nhựa từ TMĐT sẽ lên tới 800.000 tấn. Cũng theo VECOM, từ thời điểm người tiêu dùng nhận được đơn hàng trực tuyến, rác thải nhựa phát sinh được gộp chung với rác thải sinh hoạt. Do đó, các chính sách và pháp luật liên quan tới rác thải nhựa từ TMĐT cơ bản nằm trong chính sách và pháp luật chung về bảo vệ môi trường.

Nhằm giảm tác động xấu tới môi trường của rác thải nhựa từ TMĐT, VECOM khuyến nghị: Cần có thống kê chính thức về bao bì, vật liệu, dụng cụ nhựa trong TMĐT để từ đó ban hành chính sách, quy định tiêu chuẩn về đóng gói thân thiện với môi trường. Đồng thời, cần đẩy mạnh tuyên truyền về tác động tiêu cực của rác thải nhựa; khuyến khích người tiêu dùng tham gia TMĐT xanh; vận động, tư vấn thương nhân, doanh nghiệp cung cấp nền tảng TMĐT và dịch vụ logistics có các hành động cụ thể để giảm rác thải nhựa...