Bảo vệ chủ quyền dữ liệu, thúc đẩy phát triển kinh tế số

Tờ trình của Chính phủ tại phiên họp cho biết, việc xây dựng Luật An ninh dữ liệu nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng về bảo vệ Tổ quốc trên không gian mạng và phát triển kinh tế số. Nhiệm vụ bảo đảm an ninh dữ liệu là yêu cầu cấp thiết, xuyên suốt quá trình chuyển đổi số quốc gia.

Tờ trình cho biết, quy mô dữ liệu tại Việt Nam gia tăng nhanh, trong khi việc bảo vệ còn phân tán, thiếu tiêu chuẩn thống nhất. Năm 2025 ghi nhận khoảng 552.000 cuộc tấn công mạng, 5.230 cơ quan, doanh nghiệp bị tổn hại; phát hiện khoảng 300 vụ rao bán dữ liệu cá nhân trái phép với hơn 1,7 triệu bản ghi, trong đó có vụ chiếm đoạt, rao bán hơn 160 triệu bản ghi thông tin khách hàng của một tổ chức tín dụng.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì phiên họp. Ảnh: quochoi.vn

Nhiều hệ thống lưu trữ dữ liệu quan trọng còn phụ thuộc vào tiêu chuẩn mật mã quốc tế mà Việt Nam chưa hoàn toàn làm chủ hoặc đặt tại nước ngoài; sự phát triển của trí tuệ nhân tạo và máy tính lượng tử làm phát sinh rủi ro an ninh mới, trong đó có nguy cơ dữ liệu đã mã hóa bị thu thập trái phép để chờ giải mã trong tương lai.

Trong khi đó, quy định về an ninh dữ liệu hiện nằm rải rác tại các luật, chưa có quy định tập trung, thống nhất về bảo vệ dữ liệu xuyên suốt vòng đời, kiểm soát chuyển dữ liệu xuyên biên giới theo mức độ rủi ro và chế tài đủ sức răn đe.

Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy, nhiều quốc gia, khu vực (Trung Quốc, Singapore, Liên minh châu Âu, Vương quốc Anh, Hoa Kỳ) đã ban hành khung pháp luật riêng về an ninh dữ liệu, phân loại dữ liệu theo cấp độ rủi ro, là kinh nghiệm được tham khảo có chọn lọc cho dự thảo luật.

Dự thảo luật gồm 6 chính sách: Hoàn thiện thể chế quản lý tài nguyên dữ liệu, xác lập chủ quyền dữ liệu quốc gia; bảo đảm an ninh dữ liệu theo cấp độ rủi ro, xuyên suốt vòng đời dữ liệu; bảo đảm an ninh trong lưu trữ và chuyển giao dữ liệu xuyên biên giới; bảo đảm an ninh dữ liệu trong nghiên cứu, phát triển, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ mới; bảo đảm an ninh dữ liệu trong phát triển kinh tế dữ liệu, đổi mới sáng tạo, tự chủ công nghệ; đa dạng hóa nguồn lực tài chính, phát triển nhân lực và thúc đẩy hợp tác quốc tế về an ninh dữ liệu.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại phiên họp. Ảnh: quochoi.vn

Thẩm tra sơ bộ dự án Luật An ninh dữ liệu, Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội nhất trí về sự cần thiết ban hành Luật An ninh dữ liệu. Nội dung dự thảo luật phù hợp với Hiến pháp năm 2013 và cơ bản bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống pháp luật.

Về cấp độ rủi ro an ninh dữ liệu, Thường trực Ủy ban cơ bản nhất trí với cách tiếp cận quản lý theo mức độ rủi ro tại Điều 8. Tuy nhiên, nhiều ý kiến đề nghị thiết kế các cấp độ rủi ro an ninh dữ liệu bảo đảm tính liên thông, tương thích hoàn toàn với 5 cấp độ an toàn hệ thống thông tin theo quy định của Luật An ninh mạng và phân loại dữ liệu theo quy định của Luật Dữ liệu; thống nhất cơ chế đánh giá, thẩm định dựa trên bản chất tập dữ liệu, không phân biệt tổ chức công hay tư; bổ sung cơ chế công nhận chứng nhận an ninh quốc tế tương đương để giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp; quy định rõ trách nhiệm đánh giá lại cấp độ rủi ro khi có sự biến động về quy mô, tính chất dữ liệu.

Phát biểu tại phiên họp, đánh giá chung về dự thảo, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, dự luật đang đi đúng hướng trong việc bảo vệ chủ quyền dữ liệu trong kỷ nguyên số và AI. Điểm đáng chú ý của dự thảo là tư duy quản lý dựa trên phân cấp rủi ro và quản lý theo vòng đời dữ liệu. Tuy nhiên, vấn đề cần đặc biệt quan tâm trong quá trình hoàn thiện là tính khả thi khi triển khai trên thực tế và sự cân bằng giữa yêu cầu bảo đảm an ninh với phát triển kinh tế số.

Theo Chủ tịch Quốc hội, trong bối cảnh ngày càng nhiều quốc gia xây dựng và hoàn thiện pháp luật về an ninh dữ liệu, dữ liệu trở thành nguồn lực đặc biệt quan trọng đối với quản lý nhà nước, phát triển kinh tế - xã hội và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).

Quang cảnh phiên họp. Ảnh: quochoi.vn

Về những nội dung trọng tâm, Chủ tịch Quốc hội đánh giá cách tiếp cận phân loại dữ liệu theo cấp độ rủi ro là khoa học, cho phép tập trung nguồn lực bảo vệ các loại dữ liệu cốt lõi, quan trọng, tạo dư địa quản lý phù hợp đối với dữ liệu phổ thông.

Các nội dung quan trọng khác được Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề cập là chủ quyền dữ liệu quốc gia và dữ liệu nội địa; yêu cầu bảo đảm an ninh xuyên suốt trong toàn bộ vòng đời của dữ liệu, từ thu thập, xử lý, lưu trữ, khai thác đến chia sẻ; cần làm rõ khái niệm “kháng lượng tử” để người dân, doanh nghiệp và các cơ quan có thể hiểu thống nhất. Chủ tịch Quốc hội đặc biệt lưu ý phải bảo đảm tính đồng bộ của Luật An ninh dữ liệu với hệ thống pháp luật hiện hành.