• Click để copy

Các giải pháp thúc đẩy năng suất lao động trong tình hình mới

Việt Nam cần phát triển hơn nữa nguồn nhân lực có chất lượng cao, tăng khả năng hấp thụ công nghệ và đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp, phát triển thị trường khoa học và công nghệ, đồng bộ hóa, nâng cao năng lực thực thi chính sách về năng suất và đổi mới sáng tạo.

Mặc dù cả nước đã đạt được một số kết quả khả quan trong nâng cao năng suất, song Việt Nam vẫn là nước có mức năng suất lao động thấp so với các quốc gia khác trong khu vực. Với mục tiêu trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045, theo tính toán của Ngân hàng Thế giới, Việt Nam cần duy trì đà tăng trưởng kinh tế ở mức 7% và yếu tố tiên quyết vẫn là duy trì và tăng trưởng về năng suất dựa trên đổi mới sáng tạo.

Do vậy, để tăng năng suất lao động của quốc gia, Việt Nam cần khắc phục được hai vấn đề sau:

Thứ nhất, sự dịch chuyển lao động từ ngành có năng suất thấp sang ngành có năng suất cao. Trong các giai đoạn phát triển trước, đóng góp chủ yếu của tăng năng suất lao động của Việt Nam là do dịch chuyển cơ cấu. Lao động dịch chuyển từ khu vực nông nghiệp có năng suất lao động thấp sang khu vực công nghiệp và dịch vụ có năng suất lao động cao hơn. Tuy nhiên, đây sẽ không thể là động lực phát triển bền vững của năng suất lao động và thực tế cho thấy vai trò của chuyển dịch cơ cấu trong tăng trưởng năng suất lao động đã giảm dần trong những năm gần đây.

Thứ hai, tăng trưởng năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) còn thấp dẫn đến hạn chế tốc độ tăng năng suất lao động. Có rất nhiều yếu tố làm TFP tăng trưởng chậm, trong đó quan trọng nhất và đầu tiên vẫn là liên quan tới nguồn nhân lực. Chất lượng nguồn nhân lực của Việt Nam còn thấp và ý thức lao động chưa cao, chính vì thế không thể hấp thụ tối đa được chuyển giao công nghệ, tạo tiền đề cho tăng trưởng năng suất.

Ảnh minh họaẢnh minh họa.

Trước những khó khăn, thách thức trong tình hình mới, Việt Nam cần có sự chuyển đổi mạnh về chiến lược để tăng trưởng năng suất, dựa trên đổi mới sáng tạo và tăng TFP. Điều này chỉ có thể đạt được khi Việt Nam phát triển đồng bộ một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo lấy khoa học và công nghệ làm trọng tâm. Cụ thể:

Một là, phát triển hơn nữa nguồn nhân lực có chất lượng cao: Con người là yếu tố quan trọng nhất để tăng năng suất và đổi mới sáng tạo. Hiện nay ở Việt Nam, lao động thủ công chiếm tỷ trọng cao trong cơ cấu việc làm trên cả nước. Do vậy, Việt Nam chỉ xếp hạng ba từ dưới lên trong số 140 quốc gia được đánh giá trong chỉ số năng lực cạnh tranh năm 2018 về sự phù hợp về kỹ năng của sinh viên tốt nghiệp.

Đồng thời, theo Ngân hàng Thế giới, mức lương theo giờ của người lao động có trình độ sau phổ thông so với các nhóm có trình độ dưới tiểu học của nước ta đã giảm từ 70% trong năm 2010 xuống 50% trong năm 2020. Điều này chủ yếu là do sự không phù hợp của chương trình đào tạo với nhu cầu thị trường.

Hai là, tăng khả năng hấp thụ công nghệ và đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp, đặc biệt là khu vực tư nhân: Hiện nay, doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa phần lớn vẫn đang sử dụng công nghệ lạc hậu. Tỷ lệ đầu tư cho khoa học và công nghệ chỉ chiếm khoảng 0,44% GDP năm 2021.

Ba là, phát triển thị trường khoa học và công nghệ ở Việt Nam. Mặc dù có nhu cầu lớn trong thị trường khoa học và công nghệ, song các doanh nghiệp Việt Nam vẫn gặp rất nhiều khó khăn trong việc tiếp cận nguồn cung cấp các giải pháp chất lượng cao. Thị trường khoa học và công nghệ còn yếu và thiếu, dẫn tới tình trạng doanh nghiệp không tiếp cận được với công nghệ tiên tiến, hoạt động đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ còn hạn chế.

Bốn là, đồng bộ hóa, nâng cao năng lực thực thi chính sách về năng suất và đổi mới sáng tạo. Việc tăng năng suất lao động và đổi mới sáng tạo không phải là vấn đề của một ngành, một lĩnh vực mà là vấn đề mang tính hệ thống, đòi hỏi phải có chính sách đồng bộ, thống nhất giữa các ngành, các cấp.

Trong giai đoạn tới, Việt Nam cần rà soát các văn bản pháp quy liên quan tới năng suất và đổi mới sáng tạo để có sự thống nhất về mặt chính sách, loại bỏ các chính sách trùng lắp, không phù hợp, thiếu hiệu quả, từ đó có lộ trình sửa đổi, bổ sung để tháo gỡ các khó khăn, tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa phát huy đổi mới sáng tạo.

Minh Anh (t/h)

Tin mới

Quản lý thị trường hàng hóa phái sinh: Rõ thẩm quyền, hiệu quả giám sát, giảm chi phí tuân thủ
Quản lý thị trường hàng hóa phái sinh: Rõ thẩm quyền, hiệu quả giám sát, giảm chi phí tuân thủ

Một thị trường hàng hóa phái sinh hiện đại không thể được quản lý hiệu quả chỉ bằng các biện pháp hành chính truyền thống. Yêu cầu đặt ra không đơn thuần là tăng cường số lượng thủ tục hay cơ quan tham gia quản lý, mà quan trọng hơn là xác định rõ thẩm quyền, nâng cao khả năng phát hiện và kiểm soát rủi ro, đồng thời bảo đảm chi phí tuân thủ hợp lý cho doanh nghiệp. Đây cũng là những vấn đề trọng tâm cần được giải quyết trong quá trình xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, nhằm hình thành khuôn khổ pháp lý minh bạch, an toàn, tạo điều kiện cho thị trường phát triển và phục vụ nền kinh tế thực.

Thúc đẩy phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh minh bạch, hiện đại và kết nối quốc tế
Thúc đẩy phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh minh bạch, hiện đại và kết nối quốc tế

Ngày 16/11/2026, tại Thành phố Hồ Chí Minh, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) phối hợp với Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh (VIFC-HCMC) tổ chức Hội nghị tuyên truyền, phổ biến Nghị định số 302/2026/NĐ-CP ngày 01/8/2026 của Chính phủ và Thông tư số 47/2026/TT-BCT ngày 03/9/2026 của Bộ trưởng Bộ Công Thương.

Khởi tố 22 đối tượng sản xuất, mua bán khí cười
Khởi tố 22 đối tượng sản xuất, mua bán khí cười

Ngày 15-11, Công an TP Hà Nội cho biết, đơn vị vừa triệt phá đường dây sản xuất, mua bán trái phép khí N2O (khí cười), khởi tố, bắt tạm giam 22 đối tượng để điều tra về tội “Sản xuất hàng cấm” và “Mua bán hàng cấm”.

Vụ án Mr Pips: Phó Đức Nam và Lê Khắc Ngọ bị phạt tù chung thân
Vụ án Mr Pips: Phó Đức Nam và Lê Khắc Ngọ bị phạt tù chung thân

Sau 3 tuần xét xử và nghị án, chiều 16-11, Tòa án nhân dân TP Hà Nội tuyên án phạt 188 bị cáo trong vụ án Phó Đức Nam (tức Mr Pips) và đồng phạm về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản; Rửa tiền; Chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có; Trốn thuế” xảy ra tại Hà Nội và một số tỉnh, thành phố.

Học sinh tranh tài lập trình robot, giải bài toán môi trường đô thị
Học sinh tranh tài lập trình robot, giải bài toán môi trường đô thị

Với chủ đề “Thành phố thông minh” (Synapse City), Vòng chung kết toàn quốc Cuộc thi Robotics Quốc tế AIROC 2026 khu vực miền Bắc đã quy tụ 700 học sinh đến từ gần 50 trường học tham gia tranh tài.

Năm 2027, cộng tối đa 0,5 điểm trong tuyển sinh
Năm 2027, cộng tối đa 0,5 điểm trong tuyển sinh

Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa thông tin, đã ban hành Thông tư số 95/2026/TT-BGDĐT ngày 11-11-2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của các thông tư của Bộ ban hành quy định về xác định số lượng tuyển sinh, chương trình đào tạo, tuyển sinh và đào tạo cao đẳng ngành giáo dục mầm non, đại học và sau đại học.