Công viên Tượng đài Chiến thắng Cát Bi - công trình mang giá trị lịch sử và nhân văn sâu sắc

Dự án được triển khai trên diện tích đất 2,68ha, bao gồm các hạng mục: Xây dựng công viên với hạ tầng, khuôn viên, quảng trường, cây xanh, thảm cỏ, nhà vệ sinh, đường giao thông, vỉa hè, bãi đỗ xe, hệ thống điện chiếu sáng, hệ thống cấp thoát nước… kết nối đồng bộ với hệ thống giao thông, hạ tầng kỹ thuật trong khu vực.

Điểm nhấn của dự án là xây dựng tượng đài cao 14,4m; khối biểu tượng chất liệu đồng trên đế bệ hình trụ đường kính 9,9m, kết cấu bê tông cốt thép ốp phù điêu đá cao 4,5m. Khối tượng đài được thiết kế có tính thẩm mỹ cao, tái hiện trận tập kích sân bay Cát Bi năm xưa, tri ân những người con của quê hương đã góp phần làm nên chiến công oanh liệt, đồng thời tượng trưng cho sự gắn kết năm châu trong thời đại hội nhập và phát triển, gửi gắm thông điệp sâu sắc về hòa bình, hữu nghị và khát vọng vươn cao của TP Hải Phòng.

Phối cảnh tổng thể dự án.

Để hiểu đầy đủ ý nghĩa lịch sử và giá trị tinh thần của công trình, cần nhìn lại chiến công đặc biệt của quân và dân ta trong trận tập kích sân bay Cát Bi năm 1954 - một chiến thắng vang dội đã đi vào lịch sử đấu tranh cách mạng của dân tộc và trở thành niềm tự hào của quân, dân thành phố Cảng anh hùng.

Cách đây hơn 70 năm, thực dân Pháp đã xây dựng sân bay Cát Bi là phi trường chiến lược lớn nhất miền Bắc, với diện tích 1.400ha, có sức chứa khoảng 500 máy bay, thường xuyên có hơn 250 chiếc. Hằng ngày, có hàng trăm lượt chiếc xuất phát chi viện cho các chiến trường Tây Bắc và Thượng Lào. Với vai trò đặc biệt quan trọng, sân bay Cát Bi được bố trí, bảo vệ rất nghiêm ngặt, xung quanh là vành đai trắng rộng 500ha, có 6 hàng rào dây thép gai bao bọc với 77 lô cốt, tháp canh kiên cố; đan xen là các bãi mìn, vật cản. Tại khu vực sân bay, địch bố trí lực lượng bảo vệ gồm 6 tiểu đoàn với khoảng 3.000 tên. Chúng cũng lắp đặt 2.000 đèn điện, 22 đèn pha chiếu sáng ra xung quanh. Với sự bố phòng vững chắc, cộng thêm thế thiên hiểm do có biển, sông bao bọc ba mặt Bắc, Đông, Nam nên địch cho rằng Cát Bi là nơi “bất khả xâm phạm”.

Thực hiện mệnh lệnh của Bộ Tổng Tư lệnh, Khu Tả Ngạn chỉ thị cho Tỉnh đội Kiến An tổ chức trận tập kích vào sân bay Cát Bi. Tỉnh đội lựa chọn 32 đồng chí, tổ chức thành một đội chiến đấu do đồng chí Lê Thừa Giao, Trưởng ban Tác chiến Tỉnh đội chỉ huy. Theo kế hoạch hiệp đồng, tối 5-3-1954, lực lượng tập kích sân bay xuất phát từ xã Hùng Thắng, huyện Tiên Lãng, dùng thuyền vượt sông Văn Úc, sau đó bơi qua sông Đa Độ, tập kết tại Hòa Nghĩa. Tối 6-3, lực lượng ta chia thành hai mũi vượt sông Lạch Tray, men theo đường vòng dài hơn 10km tiến về hướng sân bay. 1 giờ sáng 7-3, các chiến sĩ bí mật tiến vào vào khu đỗ máy bay, gắn bộc phá, giật nụ xòe phá hủy từng chiếc. Hàng loạt tiếng nổ làm chấn động cả một vùng, máy bay bốc cháy dữ dội. Cuộc chiến đấu diễn ra trong khoảng 15 phút. Sau đó các mũi nhanh chóng rút ra theo đường đã được đánh dấu và qua sông về Tiên Lãng an toàn. Kết thúc trận đánh, ta phá hủy 59 máy bay, diệt 6 lính Âu Phi. Phải mất 17 giờ sau, địch mới dập tắt được lửa cháy tại khu vực sân bay.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã đánh giá: Đây là một chiến công lớn, là một trong những trận chiến đấu oanh liệt dũng cảm nhất, là trận phá hoại lớn nhất trong lịch sử Quân đội ta từ trước đến nay đánh thẳng vào nơi trung tâm quân sự giặc ở sát Hà Nội và Hải Phòng.

Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi điện khen và tặng đơn vị tập kích sân bay danh hiệu “Đoàn dũng sĩ Cát Bi”. Đảng và Nhà nước tặng thưởng Huân chương Quân công hạng Nhất cho đơn vị; Huân chương Quân công hạng Nhì cho đồng chí Đặng Kinh, Tỉnh đội trưởng; 2 Huân chương Quân công hạng Ba cho 2 đồng chí quân báo Tỉnh đội; 28 Huân chương Chiến công hạng Nhất cho các cán bộ, chiến sĩ tham gia trận đánh.  

Chiến thắng Cát Bi (ngày 7-3-1954) đã làm tiêu hao một lượng lớn phương tiện chiến tranh của địch, hỗ trợ đắc lực cho chiến trường Điện Biên Phủ và các mặt trận; cổ vũ phong trào chiến tranh du kích, tinh thần chiến đấu, phục vụ chiến đấu của quân, dân cả nước; góp phần thúc đẩy nhanh sự sụp đổ và tan rã của tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Đồng thời, thắng lợi cũng để lại những bài học kinh nghiệm giá trị về xây dựng hậu phương, xây dựng lực lượng vũ trang, nghệ thuật quân sự độc đáo của chiến tranh nhân dân Việt Nam, nhất là về xây dựng “thế trận lòng dân”,phát huy sức mạnh tổng hợp…

Công viên Tượng đài Chiến thắng Cát Bi sẽ là biểu tượng giàu giá trị lịch sử, văn hóa và nhân văn của TP Hải Phòng trong thời kỳ mới. Khi hoàn thành và đưa vào sử dụng, công trình không chỉ tạo điểm nhấn mỹ thuật tại cửa ngõ hàng không quốc tế của thành phố mà còn góp phần lưu giữ ký ức lịch sử “Cát Bi rực lửa”, bồi đắp lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc, giáo dục truyền thống cách mạng cho các thế hệ hôm nay và mai sau. Đây sẽ là “địa chỉ đỏ” có ý nghĩa sâu sắc, nhắc nhở mỗi người về giá trị của hòa bình, về tinh thần chiến đấu anh dũng của quân, dân "Thành phố Cảng anh hùng và xứ Đông văn hiến” trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.