Để đọc sách trở thành môn học thực chất, hiệu quả

Hướng tới hình thành văn hóa đọc

Ông Phạm Quốc Cường, chuyên gia trong lĩnh vực xuất bản sách, cho biết: “Ở bình diện quốc gia, việc triển khai tiết đọc sách trong nhà trường là một chủ trương đúng đắn và kịp thời, đáp ứng mong mỏi chung của giáo viên, phụ huynh và học sinh. Khi được tổ chức hợp lý, tiết học này không chỉ dừng lại ở việc đọc đơn thuần mà còn mở ra chuỗi hoạt động như thảo luận, thuyết trình về sách, từ đó giúp học sinh chơi mà học, tiếp thu tri thức một cách tự nhiên và sâu sắc hơn”.

Đồng quan điểm, thầy Vũ Đình Phương, Phó hiệu trưởng Trường THCS Giảng Võ (phường Giảng Võ, TP Hà Nội), nhận định: “Việc triển khai chủ trương này theo Chỉ thị số 04-CT/TW mang ý nghĩa chiến lược sâu sắc. Đây là bước cụ thể hóa mục tiêu xây dựng xã hội học tập, khi việc đọc sách không còn là hoạt động tự phát mà trở thành một phần của chương trình giáo dục chính khóa. Việc hình thành thói quen đọc từ sớm, đặc biệt trong “giai đoạn vàng” phát triển tư duy sẽ tạo nền tảng vững chắc cho quá trình học tập suốt đời của các em học sinh”.

Trường THCS Giảng Võ (phường Giảng Võ, TP Hà Nội) tổ chức Ngày sách và văn hóa đọc năm 2026. Ảnh do nhà trường cung cấp

Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, thông tin nhanh và ngắn đang chiếm ưu thế, việc đọc sách càng trở nên cần thiết để rèn luyện khả năng tập trung sâu, phát triển tư duy logic và ngôn ngữ. Theo thầy Phương, đọc sách không chỉ giúp học sinh tiếp nhận tri thức mà còn bồi đắp đời sống tinh thần, định hướng các giá trị văn hóa chuẩn mực. Quan trọng hơn, đây chính là chìa khóa của năng lực tự học, một yêu cầu cốt lõi cho học sinh ngày nay.

Để tiết đọc sách trở nên thực chất, hiệu quả

Thách thức lớn nhất là làm sao để tiết đọc sách không biến thành một môn học nặng nề, áp lực. Thầy Vũ Đình Phương cho rằng, nếu đưa yếu tố điểm số hay kiểm tra lý thuyết một cách cứng nhắc vào tiết học, học sinh rất dễ nảy sinh tâm lý đối phó, làm giảm hứng thú và giá trị của việc đọc. Vì vậy, cần thiết kế hoạt động theo hướng mở, khuyến khích sự sáng tạo và trải nghiệm cá nhân.

Tại Trường THCS Giảng Võ, đọc sách đã được nhà trường triển khai, đưa vào tiết học chính khóa từ nhiều năm qua. “Tiết đọc sách được duy trì đều đặn với thời lượng một tiết mỗi tuần, tổ chức linh hoạt tại thư viện hoặc ngay trong lớp học. Đây là môn học không tính điểm, vậy nên các em không bị áp lực về điểm số. Hằng tháng, các lớp đều có tiết báo cáo sách, qua đó học sinh có thể trình bày, chia sẻ cảm nhận về những cuốn sách đã đọc trong thời gian qua, nhằm rèn luyện cho các em kỹ năng thuyết trình, tư duy, giúp các em có cơ hội lan tỏa niềm yêu thích đọc sách tới bạn bè, từ đó từng bước hình thành thói quen và văn hóa đọc trong nhà trường”, thầy Vũ Đình Phương chia sẻ. Để tạo điều kiện thuận lợi nhất cho học sinh trong việc tiếp cận tri thức, Trường THCS Giảng Võ đã đầu tư xây dựng hệ thống thư viện với hơn 19.000 đầu sách cùng hơn 700 tài liệu trực tuyến. Học sinh có thể tiếp cận sách qua nhiều hình thức khác nhau, từ đọc trực tiếp đến sử dụng thiết bị số. Đây không chỉ là cách mở rộng nguồn tài nguyên học tập mà còn giúp học sinh làm quen với kỹ năng sử dụng công nghệ một cách có kiểm soát.

Song song với nỗ lực từ phía nhà trường, ông Phạm Quốc Cường cho biết, ngành xuất bản cũng cần phát huy vai trò trong kiến tạo nguồn học liệu phù hợp, thông qua việc phân loại rõ ràng các dòng sách theo từng lứa tuổi, phát triển các dòng sách song ngữ, ngoại ngữ, cùng với nhiều hình thức tiếp cận mới như sách điện tử, sách nói hay các sản phẩm tích hợp công nghệ thực tế ảo... góp phần làm phong phú trải nghiệm đọc và nâng cao hiệu quả tiếp nhận tri thức cho học sinh.

Đặc biệt, để tiết học diễn ra một cách có hiệu quả, đúng hướng, giáo viên đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc định hướng nội dung đọc cho các em. “Hiệu quả của tiết đọc sách phụ thuộc lớn vào việc lựa chọn đầu sách phù hợp với từng lứa tuổi cũng như khả năng duy trì hứng thú đọc trong học sinh. Điều này đòi hỏi nhà trường phải chủ động bổ sung nguồn sách chất lượng, đồng thời có đội ngũ giáo viên đủ chuyên môn và tâm huyết để dẫn dắt hoạt động đọc. Nếu không được tổ chức bài bản, tiết đọc sách rất dễ rơi vào hình thức, không tạo được chuyển biến thực chất trong thói quen của học sinh”, ông Phạm Quốc Cường nhấn mạnh.