Đề xuất cho nhập khẩn cấp vaccine ngăn ngừa bệnh lở mồm long móng

Virus SAT1 lan nhanh, tiến sát Đông Nam Á

Thông tin từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường ngày 6-5 cho biết, bệnh lở mồm long móng (LMLM) là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trên gia súc móng guốc chẵn, do virus thuộc họ Picornaviridae gây ra, có khả năng lây lan xuyên biên giới, xuyên châu lục. Hiện, thế giới ghi nhận 7 serotype vi rút LMLM gồm: A, O, C, Asia1, SAT1, SAT2 và SAT3.

Nhiều năm qua, tại Việt Nam chỉ lưu hành các serotype O, A và Asia1; chưa từng ghi nhận serotype SAT1. Tuy nhiên, từ năm 2025 đến nay, virus LMLM serotype SAT1 đã lan nhanh khỏi khu vực châu Phi, xuất hiện tại nhiều nước Trung Đông và Tây Á. Đặc biệt, đầu tháng 4-2026, Trung Quốc lần đầu công bố xuất hiện ổ dịch SAT1 trên đàn bò tại hai tỉnh Cam Túc và Tân Cương.

Bệnh lở mồm long móng trên gia súc.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đánh giá, diễn biến này cho thấy chủng virus SAT1 đã tiến sát khu vực Đông Nam Á, làm gia tăng nguy cơ xâm nhập vào Việt Nam trong bối cảnh hoạt động giao thương, vận chuyển động vật và sản phẩm động vật qua biên giới diễn biến phức tạp. Việt Nam có đường biên giới dài, trong khi hoạt động buôn bán, vận chuyển gia súc qua đường mòn, lối mở vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ phát sinh dịch bệnh.

Hiện, tổng đàn gia súc cảm nhiễm tại Việt Nam rất lớn, gồm khoảng 31,4 triệu con lợn, 6,14 triệu con bò, 1,95 triệu con trâu và hơn 3 triệu con dê, cừu. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cảnh báo, nếu virus SAT1 xâm nhập, tỷ lệ mắc bệnh trên đàn gia súc chưa có miễn dịch phù hợp có thể lên tới 100%, gây thiệt hại kinh tế đặc biệt nghiêm trọng.

Vaccine hiện hành chưa bảo hộ được SAT1

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các loại vaccine LMLM đang lưu hành tại Việt Nam hiện nay chỉ có tác dụng phòng bệnh đối với các serotype O, A và Asia1, chưa có khả năng bảo hộ trước virus serotype SAT1. Trong khi đó, SAT1 chưa từng lưu hành trong nước, nên toàn bộ đàn gia súc mẫn cảm hiện chưa có miễn dịch bảo hộ đối với chủng vi rút này.

Bệnh thường xuất hiện với các loại gia súc móng guốc chẵn.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, trên thế giới hiện đã có vaccine phòng bệnh LMLM serotype SAT1, song chưa được sử dụng phổ biến tại khu vực Đông Nam Á. Theo dữ liệu của phòng thí nghiệm tham chiếu LMLM thuộc Tổ chức Thú y thế giới, một số doanh nghiệp đang sản xuất vaccine SAT1 gồm: Biogénesis Bagó (Argentina), DOLLVET (Thổ Nhĩ Kỳ), Boehringer Ingelheim (Pháp), Biopharma, KEVEVAPI (Kenya) và BVI (Botswana).

Kết quả đánh giá cho thấy các loại vaccine này có khả năng tạo đáp ứng kháng thể trung hòa đối với virus SAT1 ngoài thực địa, tuy nhiên mức độ bảo hộ còn khác nhau tùy từng loại vaccine và chủng vi rút lưu hành.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận định, các biện pháp như: Kiểm soát vận chuyển, tiêu độc khử trùng, khoanh vùng ổ dịch hay tiêu hủy động vật mắc bệnh tuy cần thiết, nhưng không thể thay thế vai trò của vaccine trong phòng bệnh chủ động. Nếu dịch xâm nhập và lây lan nhanh, việc chỉ dựa vào các biện pháp hành chính, kỹ thuật sẽ làm gia tăng chi phí xử lý và áp lực cho ngân sách nhà nước.

Đề xuất nhập khẩu vaccine khẩn cấp

Trước nguy cơ dịch bệnh, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã kiến nghị Thủ tướng Chính phủ xem xét cho phép nhập khẩu vaccine LMLM serotype SAT1 đã được cơ quan có thẩm quyền nước ngoài cấp phép lưu hành để phục vụ phòng, chống dịch bệnh khẩn cấp.

Con đường lây nhiễm của virus lở mồm long móng serotype.

Theo đề xuất, sau khi được kiểm tra chất lượng đạt yêu cầu, số vaccine này sẽ được sử dụng tại các cơ sở chăn nuôi có nhu cầu, nhằm tạo miễn dịch chủ động cho đàn gia súc trước khi dịch xảy ra; đồng thời phục vụ tiêm phòng bao vây nếu xuất hiện ổ dịch tại Việt Nam. Kinh phí mua vaccine do các cơ sở chăn nuôi tự chi trả.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh, việc chủ động cho phép nhập khẩu vaccine SAT1 trong tình huống phòng, chống dịch bệnh động vật khẩn cấp là giải pháp cấp thiết nhằm bảo vệ đàn gia súc, giảm thiểu thiệt hại kinh tế và bảo đảm an toàn dịch bệnh quốc gia trước nguy cơ virus SAT1 ngày càng gia tăng.