Ghi nhận 3.000 ca mắc tay chân miệng mỗi tuần, Bộ Y tế khuyến cáo biện pháp phòng bệnh

Đáng lưu ý, trong 4 tuần gần đây, số ca mắc tay chân miệng trung bình mỗi tuần lên tới hơn 3.000 trường hợp và vẫn ở mức cao tại một số địa phương, chủ yếu là các tỉnh, thành phố lớn, đặc biệt tại khu vực miền Nam.

Ông Võ Hải Sơn, Phó cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), cho biết, bệnh tay chân miệng thường gặp ở trẻ nhỏ, lây lan nhanh trong gia đình, cộng đồng và trường học. Bệnh lưu hành quanh năm, thường tăng vào tháng 9-10 hằng năm, trong khi đây là thời điểm trẻ trở lại trường, làm gia tăng nguy cơ lây nhiễm.

Tiêm vắc xin phòng bệnh tay chân miệng cho trẻ tại VNVC. Ảnh: Phong Lan

Trong bối cảnh số mắc tay chân miệng ở mức cao, Bộ Y tế khuyến cáo cha mẹ, người chăm sóc trẻ và các cơ sở giáo dục thực hiện “3 sạch”: Ăn uống sạch, ở sạch, bàn tay sạch. Người chăm sóc trẻ cần rửa tay bằng xà phòng, đặc biệt sau khi thay tã, vệ sinh cho trẻ và trước khi chế biến thức ăn; thường xuyên làm sạch đồ chơi, bàn ghế, tay nắm cửa và các bề mặt trẻ tiếp xúc; xử lý phân, chất thải đúng cách. Trẻ mắc hoặc nghi mắc bệnh tay chân miệng cần được nghỉ học và theo dõi theo hướng dẫn để hạn chế lây truyền.

Theo bác sĩ chuyên khoa I Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, sự gia tăng ca nặng và tử vong do tay chân miệng trong năm nay có liên quan đến sự tái lưu hành của chủng EV71 - chủng virus có khả năng gây biến chứng thần kinh, tim mạch, hô hấp nguy hiểm, và có thể khiến bệnh diễn tiến nặng rất nhanh chỉ trong thời gian ngắn. Năm 2026 cũng rơi vào chu kỳ 3 năm sau đợt dịch tay chân miệng lớn năm 2023 khiến 181.000 ca mắc và 31 ca tử vong.

Theo bác sĩ Chính, tay chân miệng lây qua tiếp xúc với nước bọt, dịch tiết đường hô hấp, dịch từ bóng nước, phân của người bệnh hoặc qua đồ chơi, bàn ghế và các bề mặt nhiễm virus. Điều đáng lo ngại là nhiều trẻ mắc bệnh ở giai đoạn đầu có biểu hiện không điển hình, rất khó nhận biết. Khi phát hiện bệnh, trẻ có thể đã tiếp xúc và lây virus cho nhiều người xung quanh. Ở giai đoạn đầu, một số trẻ không có đầy đủ những biểu hiện thường thấy của bệnh như: Sốt cao, loét miệng hay nổi phỏng rõ ở lòng bàn tay, bàn chân. Tổn thương da đôi khi chỉ xuất hiện quanh mông, hậu môn hoặc bẹn, dễ bị nhầm với rôm sảy, hăm tã. Vì biểu hiện ban đầu có thể kín đáo, phụ huynh có nguy cơ đánh giá bệnh nhẹ và bỏ qua giai đoạn cần theo dõi sát.

Đặc biệt, các biến chứng nặng của tay chân miệng thường xuất hiện trong những ngày đầu của bệnh. Với EV71, virus có tính hướng thần kinh và liên quan chặt chẽ với các thể bệnh nặng. Khi ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương, virus có thể gây viêm màng não, viêm não, viêm thân não hoặc viêm não tủy.

Nguy hiểm hơn, tổn thương thân não có thể gây rối loạn thần kinh tự chủ, kéo theo hàng loạt biến chứng tim mạch và hô hấp như nhịp tim nhanh, rối loạn huyết áp, rối loạn tuần hoàn, phù phổi cấp và suy hô hấp. Ở thể nặng, bệnh có thể tiến triển đến sốc, suy đa cơ quan và tử vong nếu không được phát hiện, cấp cứu và điều trị kịp thời.

“Với tay chân miệng do EV71, điều cần đặc biệt cảnh giác không phải là trẻ có nhiều hay ít nốt phỏng mà là những thay đổi bất thường về thần kinh, tri giác, hô hấp và tuần hoàn. Một trẻ vài giờ trước còn tỉnh táo, chơi bình thường vẫn có thể xuất hiện dấu hiệu cảnh báo và chuyển nặng sau đó”, bác sĩ Chính lưu ý.

Bác sĩ Chính cũng lưu ý, trẻ từng mắc tay chân miệng vẫn có thể mắc lại do bệnh có thể được gây ra bởi nhiều tác nhân thuộc nhóm Enterovirus. Vì vậy, tiền sử từng mắc bệnh không phải là cơ sở để chủ quan trước một lần nhiễm mới.

Bên cạnh các biện pháp vệ sinh và kiểm soát lây nhiễm, Việt Nam đã có vắc xin phòng bệnh tay chân miệng. Từ tháng 3-2026, Bộ Y tế đã cấp phép vắc xin phòng tay chân miệng do EV71, chỉ định cho trẻ từ 2 tháng tuổi đến dưới 6 tuổi - nhóm tuổi chịu gánh nặng bệnh tật lớn. Vắc xin giúp tạo miễn dịch chủ động phòng tay chân miệng do EV71 - tác nhân liên quan nhiều đến các trường hợp bệnh nặng và biến chứng thần kinh, tim mạch, hô hấp ở trẻ nhỏ.

Bệnh tay chân miệng hoàn toàn có thể phòng ngừa hiệu quả nếu mỗi gia đình, nhà trường và cộng đồng cùng nâng cao trách nhiệm.