Kiển nghị không cho phép kinh doanh tạm nhập, tái xuất; kinh doanh chuyển khẩu thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Liên quan các vướng mắc liên quan đến chính sách quản lý chuyển khẩu, tạm nhập, tái xuất, quá cảnh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Tại Nghị quyết số 173/2024/QH15 ngày 30 tháng 11 năm 2024 của Quốc Hội về hoạt động chất vấn tại Kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XV: "Quốc hội thống nhất cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, các loại khí, chất gây nghiện, gây tác hại sức khỏe con người từ năm 2025, bảo đảm sức khỏe cộng đồng, trật tự, an toàn xã hội; giao chính phủ tổ chức thực hiện cụ thể”.

Để có cơ sở hướng dẫn các đơn vị liên quan thực hiện, Bộ Công Thương đã báo cáo Chính phủ về cơ sở pháp lý chính sách quản lý tạm nhập, tái xuất; chuyển khẩu; quá cảnh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; các vướng mắc liên quan trong quá trình thực hiện và kiến nghị quản lý mặt hàng này.

Theo văn bản số 1098/TTg-QHĐP ngày 23/12/2024 của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Công Thương được giao: “Tổ chức thực hiện cụ thể việc cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyễn, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá làm nóng, các loại khí, chất gây nghiện, gây tác hại cho sức khỏe con người từ năm 2025".

Theo quy định tại Luật Quản lý ngoại thương, Nghị định số 69/2018/NĐ-CP và các Hiệp định quá cảnh với các nước có chung đường biên giới nêu trên, việc kinh doanh tạm nhập, tái xuất; kinh doanh chuyển khẩu và quá cảnh hàng hóa thuộc danh mục cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu nói chung được quy định như sau: Đối với hàng hóa kinh doanh tạm nhập, tái xuất; kinh doanh chuyền khẩu thuộc danh mục cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu: được thực hiện khi có Giấy phép của Bộ Công Thương (quy định tại Luật Quản lý ngoại thương, Nghị định số 69/2018/NĐ-CP, từ ngày 01/7/2025 do UBND cấp tỉnh cấp theo quy định tại Nghị định số 146/2025/NĐ-CР). Ngoài ra, Luật Quản lý ngoại thương và Nghị định số 69/2018/NĐ-CP có quy định về việc cấm kinh doanh tạm nhập, tái xuất; kinh doanh chuyển khẩu đối với hàng hóa ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng con người (quy định tại Điều 40 Luật Quản lý ngoại thương và Điều 12 Nghị định số 69/2018/NĐ-CP). Thẩm quyền ban hành danh mục hàng hóa cấm kinh doanh tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu là Chính phủ, thẩm quyền công bố hàng hóa tạm ngừng kinh doanh tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu là Bộ trưởng Bộ Công Thương.

Đối với hàng hóa quá cảnh thuộc danh mục cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu Luật Quản lý ngoại thương năm 2017 và Nghị định số 69/2018/NĐ-CP điều chỉnh với hàng hóa quá cảnh từ các chủ hàng thuộc các nước không ký Hiệp định quá cảnh với Việt Nam, theo đó, hàng hóa chỉ được phép quá cảnh khi có giấy phép của Bộ Công Thương cấp (từ ngày 1/7/2025 do UBND cấp tỉnh cấp theo quy định tại Nghị định số 146/2025/NĐ-CР).

Đối với Hàng hóa quá cảnh từ các chủ hàng thuộc các nước có chung đường biên giới ký Hiệp định quá cảnh với Việt Nam sẽ thực hiện theo quy định tại Hiệp định, theo đó: Hàng hóa thuộc danh mục cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu từ chủ hàng Lào được phép quá cảnh khi có Giấy phép của Bộ Công Thương; hàng hóa thuộc danh mục cẩm của chủ hàng Campuchia chỉ được quá cảnh với các hàng hóa thuộc danh mục cấm quy định tại Hiệp định (thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng không có trong phụ lục), hàng hóa thuộc danh mục cấm của chủ hàng Trung Quốc không được quá cảnh.

Vướng mắc là hiện nay đối chiếu theo quy định cấm “chứa chấp, vận chuyển” tại Nghị quyết số 173/2024/NQ15 thì mặt hàng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng có được chuyển khẩu, tạm nhập tái xuất và quá cảnh theo quy định tại Luật Thương mại, Luật Quản lý ngoại thương và Nghị định số 69/2018/NĐ-CP nêu trên và các Hiệp định quá cảnh hàng hóa qua lãnh thổ Việt Nam ký giữa Việt Nam và các nước có chung đường biên giới hay không?

Bộ Công Thương đề xuất phương án quản lý kinh doanh tạm nhập, tái xuất; chuyển khẩu; quá cảnh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng như sau:  Đối với hoạt động quá cảnh hàng hóa: Theo quy định cam kết WTO nêu trên, việc cho phép quá cảnh hoặc cấm quá cảnh mặt hàng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng sẽ do pháp luật Việt Nam quy định vì đây là hàng hóa cấm kinh doanh, cấm xuất nhập khẩu thuộc quy định loại trừ của cam kết.

Đối với hoạt động quá cảnh hàng hóa từ các chủ hàng từ các nước có chung đường biên giới ký Hiệp định quá cảnh với Việt Nam: Với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng quá cảnh của chủ hàng Lào: Hiệp định quá cảnh hàng hóa giữa Việt Nam và Lào cho phép quá cảnh hàng hóa đối với hàng hóa thuộc danh mục cấm của Việt Nam (không thuộc danh mục 7 cấm của Lào) và phải được Bộ Công Thương Việt Nam cho phép trên cơ sở đề nghị của Bộ Công Thương Lào. Tại khoản 5 Điều 58 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật số 64/2025/QH15 ngày 19/2/2025 quy định: "Việc áp dụng văn bản quy phạm pháp luật trong nước không được cản trở việc thực hiện điều ước quốc tê mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên. Trường hợp văn bản quy phạm pháp luật trong nước và điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định khác nhau về cùng một vấn đề thì áp dụng quy định của điều ước quốc tế đó, trù Hiến pháp”.

Bộ Công Thương kiến nghị Chính phủ cho phép thực hiện quá cảnh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng của chủ hàng Lào theo quy định tại Hiệp định quá cảnh hàng hoá giữa Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Chính phủ nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào ngày 13/3/2009 và khoản 5 Điều 58 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật số 64/2025/QH15 ngày 19/2/2025.

Đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng quá cảnh của chủ hàng Campuchia: Hiện nay, mặt hàng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng thuộc mặt hàng cấm theo quy định tại Nghị quyết số 173/2024/NQ15, mặt hàng này chưa có trong Phụ lục được phép quá cảnh theo quy định của Hiệp định, do vậy, mặt hàng này sẽ không được phép quá cảnh từ chủ hàng Campuchia. Đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng quá cảnh của chủ hàng Trung Quốc: Không cho phép quá cảnh theo quy định tại Hiệp định.

Đối với hoạt động quá cảnh hàng hóa từ các nước không ký Hiệp định quá cảnh hàng hóa với Việt Nam: Hoạt động quá cảnh hàng hóa từ các nước không ký Hiệp định quá cảnh hàng hóa với Việt Nam đang được thực hiện theo quy định tại Luật Quản lý ngoại thương năm 2017 và Nghị định số 69/2018/NĐ-CP theo đó, hàng hóa thuộc danh mục cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu khi quá cảnh phải có Giấy phép do Bộ Công Thương cấp (từ ngày 1/7/2025 là UBND cấp tỉnh cấp theo quy định tại Nghị định số 146/2025/NĐ-CP).  Theo quy định hiện hành không có quy định cụ thể về trường hợp cấm quá cảnh đối với hàng hóa trong trường hợp này. Bên cạnh đó, cam kết WTO cũng đã loại trừ trường hợp này ra khỏi nội dung cam kết về quá cảnh do đó, căn cứ quy định tại Nghị quyết số 173/2024/QH15 nêu trên về cấm “chứa chấp, vận chuyển” thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Bộ Công Thương để xuất không cho phép quá cảnh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ các chủ hàng không ký Hiệp định quá cảnh với Việt Nam.

Mai Ka