Liên kết lúa gạo Cà Mau: Doanh nghiệp-nông dân chưa gặp nhau ở lợi ích

Số liệu được công bố cho thấy bức tranh tăng trưởng khá ấn tượng: Từ 14 doanh nghiệp liên kết với 29 hợp tác xã năm 2022, đến năm 2025 đã tăng lên 27 doanh nghiệp và 50 hợp tác xã, với hơn 53.000 ha lúa tham gia liên kết. Tuy nhiên, con số này lại đặt ra một câu hỏi lớn: Vì sao diện tích tăng mạnh nhưng tỷ lệ tiêu thụ qua liên kết vẫn chỉ chiếm chưa đến 1/5 tổng sản lượng?

Quang cảnh hội thảo. Ảnh: CHANH ĐA

Vấn đề cốt lõi nằm ở chất lượng liên kết. Nhiều hợp đồng giữa doanh nghiệp và hợp tác xã chỉ dừng ở mức “cam kết miệng” hoặc thỏa thuận thiếu ràng buộc. Khi giá lúa ngoài thị trường tăng, nông dân sẵn sàng bán ra ngoài; ngược lại, khi giá giảm, doanh nghiệp có xu hướng thu mua cầm chừng hoặc không thực hiện đúng cam kết. Vòng luẩn quẩn này khiến liên kết thiếu niềm tin - yếu tố then chốt để duy trì chuỗi giá trị.

Diễn giả trình bày tham luận tại hội thảo. Ảnh: CHANH ĐA

Một điểm nghẽn khác là lợi ích kinh tế chưa đủ hấp dẫn. Dù tham gia mô hình liên kết, nhiều nông dân phản ánh giá lúa thu mua không cao hơn đáng kể so với sản xuất tự do, trong khi họ phải tuân thủ quy trình kỹ thuật chặt chẽ hơn. Điều này dẫn đến tâm lý “được thì theo, không thì thôi”, khiến liên kết khó duy trì ổn định lâu dài.

Cơ giới hóa cũng là điểm nghẽn trong sản xuất nông nghiệp tại Cà Mau. Ảnh: CHANH ĐA

Bên cạnh đó, hạ tầng phục vụ sản xuất vẫn là “điểm nghẽn” lớn. Nhiều khu vực chưa đảm bảo điều kiện thủy lợi, giao thông nội đồng xuống cấp, gây khó khăn cho cơ giới hóa và áp dụng quy trình canh tác tiên tiến. Đặc biệt, trong điều kiện biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, việc quản lý nước theo phương pháp tưới ngập-khô xen kẽ hay giảm lượng giống gieo sạ chưa thể triển khai đồng bộ.

Hội thảo cũng dành nhiều thời gian bàn về Đề án phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp của vùng Đồng bằng sông Cửu Long mà Cà Mau đăng ký tham gia hơn 54.000 ha. Dù các mô hình thí điểm bước đầu cho hiệu quả tích cực, giảm chi phí, tăng lợi nhuận nhưng quy mô vẫn còn nhỏ, mới đạt hơn 1.300 ha, chưa tạo được sức lan tỏa mạnh.

Ký kết hợp tác tại Hội thảo kết nối sản xuất, tiêu thụ ngành hàng lúa gạo do tỉnh Cà Mau tổ chức. Ảnh: CHANH ĐA

Một vấn đề khác ít được chú ý nhưng đang nổi lên là xử lý rơm rạ sau thu hoạch. Do thiếu thiết bị và thị trường tiêu thụ, phần lớn rơm rạ chưa được thu gom hiệu quả, vừa gây lãng phí tài nguyên vừa ảnh hưởng đến mục tiêu giảm phát thải.

Từ thực tế trên, các đại biểu cho rằng, để liên kết lúa gạo đi vào chiều sâu, cần hoàn thiện cơ chế ràng buộc hợp đồng, tăng vai trò “trọng tài” của chính quyền và tổ chức trung gian. Đồng thời, phải nâng cao năng lực quản trị của hợp tác xã, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư dài hạn vào vùng nguyên liệu thay vì liên kết ngắn hạn.