Phát triển doanh nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long: Nhiều con số "buồn"

Theo báo cáo, năm 2025, GRDP toàn vùng ĐBSCL tăng hơn 7,2%, chiếm trên 12% GDP cả nước. Đây là kết quả được đánh giá tích cực trong bối cảnh khu vực vẫn phụ thuộc lớn vào nông nghiệp và chế biến nông - thủy sản. Tuy nhiên, nền tảng tăng trưởng bộc lộ nhiều điểm yếu như thiếu lao động chất lượng cao, năng suất lao động thấp và xu hướng giảm tích lũy vốn, khiến quy mô doanh nghiệp khó mở rộng.

Giai đoạn 2015-2024, tỷ lệ đầu tư trên GRDP của vùng giảm mạnh từ 40% xuống còn 27%, đồng thời tỷ trọng đầu tư trong tổng đầu tư cả nước giảm từ 13% xuống 9%. Cơ cấu đầu tư vẫn phụ thuộc chủ yếu vào kinh tế hộ gia đình và doanh nghiệp siêu nhỏ.

PGS, TS Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI phân tích điểm nghẽn khiến doanh nghiệp ĐBSCL phát triển.

Báo cáo nhấn mạnh điểm nghẽn lớn nhất của ĐBSCL không nằm ở thiếu lợi thế, mà ở việc thiếu khu vực doanh nghiệp đủ mạnh để chuyển hóa lợi thế thành năng suất và giá trị gia tăng. Hiện ĐBSCL là vùng có mật độ doanh nghiệp thấp nhất cả nước. Nếu năm 2000 khu vực này chiếm khoảng 22% tổng số doanh nghiệp cả nước thì đến năm 2024 chỉ còn khoảng 7%. Trong giai đoạn 2015-2025, tốc độ tăng doanh nghiệp của vùng thấp nhất cả nước.

Đáng chú ý, doanh nghiệp siêu nhỏ chiếm tới 42%, cao nhất cả nước, trong khi doanh nghiệp lớn thuộc nhóm thấp nhất. Điều này cho thấy khu vực doanh nghiệp thiếu động lực phát triển, thiếu doanh nghiệp dẫn dắt và thiếu khả năng nâng cấp quy mô. Năm 2025, toàn vùng thu hút chưa tới 1 tỷ USD vốn FDI, chiếm hơn 2,4% tổng vốn đăng ký cả nước, chủ yếu tập trung vào các ngành thâm dụng lao động hoặc các dự án năng lượng đơn lẻ. Toàn vùng hiện có 374 doanh nghiệp FDI đang hoạt động, mật độ thấp nhất cả nước. Bên cạnh đó, hệ thống logistics còn yếu khiến chi phí vận chuyển chiếm 20-25% giá thành sản phẩm.

Mỗi năm, khoảng 18 triệu tấn hàng hóa xuất khẩu phải trung chuyển qua TP Hồ Chí Minh và Đông Nam Bộ, làm giảm sức cạnh tranh của hàng hóa trong vùng. Một điểm đáng chú ý khác là việc không còn Long An trong thống kê vùng khiến số việc làm mới hằng năm giảm khoảng 30%. Đến năm 2025, số việc làm mới của ĐBSCL chỉ bằng khoảng 1/4 Đông Nam Bộ và 1/5 Đồng bằng sông Hồng.

Ông Vũ Thành Tự Anh, Trưởng nhóm nghiên cứu thông tin về Báo cáo kinh tế thường niên Đồng bằng sông Cửu Long.

Báo cáo cũng chỉ ra một nghịch lý, khi ĐBSCL đóng góp hơn 30% GRDP từ nông nghiệp nhưng số doanh nghiệp nông nghiệp chỉ chiếm chưa tới 5%, phản ánh sự lệch pha giữa lợi thế tự nhiên và cấu trúc doanh nghiệp.

Các chuyên gia cho rằng đột phá của ĐBSCL đến năm 2030 không nằm ở việc tăng sản lượng nông nghiệp mà ở khả năng hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp tích hợp giữa nông nghiệp, chế biến, logistics, tài chính và công nghệ, nhằm nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh trong bối cảnh thị trường xanh và số hóa.

Theo nhận định, nếu không xác định doanh nghiệp là động lực trung tâm và không cải thiện mạnh môi trường kinh doanh, khu vực doanh nghiệp ĐBSCL sẽ khó có sự bứt phá trong giai đoạn tới, tiếp tục đối mặt nguy cơ tụt lại trong bản đồ kinh tế quốc gia.