Phổ biến, giáo dục pháp luật phải trở thành động lực xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật

Phân định rõ trách nhiệm trong phổ biến, giáo dục pháp luật

Trình bày Tờ trình tóm tắt về dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh sự cần thiết ban hành Luật và cho rằng, việc xây dựng Luật này nhằm khắc phục hạn chế, khó khăn, vướng mắc của Luật hiện hành; thể chế hóa chủ trương của Đảng về đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; bảo đảm quyền tiếp cận thông tin pháp luật, quyền tham gia góp ý, phản ánh, kiến nghị về chính sách, pháp luật; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số; góp phần xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại phiên họp.

Dự thảo Luật gồm 5 chương với 42 điều (giữ nguyên số lượng chương và tăng 1 điều so với Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012; trong đó sửa đổi, hoàn thiện nội dung của 40 điều, cơ bản giữ nguyên nội dung 1 điều và bổ sung 1 điều mới).

Dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) quy định về quyền, nghĩa vụ, đối tượng, nội dung, hình thức, trách nhiệm quản lý nhà nước, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong truyền thông chính sách và phổ biến, giáo dục pháp luật; đồng thời áp dụng đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân ở Việt Nam, người Việt Nam ở nước ngoài có liên quan đến phổ biến, giáo dục pháp luật. Dự thảo hoàn thiện một số chính sách của Nhà nước về phổ biến, giáo dục pháp luật để phù hợp với tình hình mới.

Dự thảo luật phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong phổ biến, giáo dục pháp luật, trong đó bổ sung trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật, cơ quan của Quốc hội, cơ quan báo chí, người sử dụng lao động, một số chủ thể, cá nhân như cán bộ, công chức, lực lượng vũ trang nhân dân, luật sư, luật gia và cá nhân khác cung cấp dịch vụ pháp lý.

Đồng thời, dự thảo Luật kế thừa, hoàn thiện quy định về trách nhiệm của Bộ, cơ quan ngang Bộ, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, Kiểm toán nhà nước, chính quyền địa phương, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức, đoàn thể... nhằm xác định rõ trách nhiệm và huy động hệ thống chính trị tham gia phổ biến, giáo dục pháp luật. 

Dự thảo Luật bổ sung truyền thông chính sách và các phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật hiện đại, chuyển đổi số để tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp tiếp cận pháp luật.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng phát biểu tại phiên họp.

Nêu quan điểm thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp và Thường trực các cơ quan của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 với cơ sở chính trị, pháp lý, thực tiễn. 

Đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật theo hướng thiết thực, hiệu quả

Phát biểu về nội dung này, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, dự thảo Luật là một trong những trọng tâm lập pháp quan trọng. Chủ tịch Quốc hội yêu cầu công tác phổ biến, giáo dục pháp luật phải thực sự trở thành động lực xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật, không còn mang tính hình thức hay lối mòn.

Để đạt được mục tiêu đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị tập trung vào 5 nội dung cốt lõi. Thứ nhất, thực hiện chuyển đổi số nhưng tránh số hóa cơ học; hướng tới cơ chế tương tác đa chiều thay vì truyền thông một chiều từ cơ quan nhà nước. Dự thảo cần bổ sung quy định về cơ chế tiếp nhận phản hồi, đánh giá mức độ hiểu biết và đo lường sự tiếp cận pháp luật của người dân trên môi trường số.

Thứ hai, chuyển từ phổ biến toàn diện sang phổ biến thiết thân; phân định rõ đối tượng đặc thù, cá nhân và nội dung phổ biến. Theo Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, giáo dục pháp luật phải dựa vào cộng đồng, phát huy vai trò của các thiết chế văn hóa cơ sở như già làng, trưởng bản, người có uy tín và các mô hình tự quản. Người dân làm nghề gì, ở địa bàn nào thì ưu tiên tiếp cận nhóm luật ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của họ, đi sâu vào từng đối tượng thay vì nói chung chung.

Thứ ba, khắc phục bất cập về nguồn lực và vị thế của Hội đồng phổ biến, giáo dục pháp luật. Khi ban hành nghị định thực hiện phải có định mức chi tiêu và nguồn lực tương xứng từ ngân sách nhà nước chi thường xuyên hằng năm để trang bị đầy đủ công cụ, dụng cụ tuyên truyền thay vì dùng lời nói suông.

Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định phát biểu kết luận nội dung họp.

Thứ tư, đẩy mạnh xã hội hóa bằng cơ chế khuyến khích thực chất. Bộ Tư pháp cần tính toán quy định cụ thể chỉ tiêu giờ nghĩa vụ trợ giúp pháp lý của các luật sư nhằm phát huy trách nhiệm xã hội của lực lượng này, đặc biệt là ở cấp tỉnh.

Thứ năm, tích hợp giáo dục pháp luật trong nhà trường. Cần xây dựng văn hóa tuân thủ, chuyển trọng tâm từ hình phạt, chế tài xử lý vi phạm sang đạo đức và văn hóa thượng tôn pháp luật ngay từ bậc mầm non, tiểu học để hình thành phản xạ tự giác. Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý Bộ Tư pháp và Bộ Giáo dục và Đào tạo phải kết nối chặt chẽ để hiện thực hóa nội dung này dựa trên nền tảng Luật Giáo dục đã sửa đổi.

Sau thảo luận, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất, hồ sơ dự án Luật sau khi tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp chuyên đề về xây dựng pháp luật (tháng 8-2026).