Phục dựng tranh sơn mài chân dung Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan - Một tấm lòng hướng về tiền nhân

Tương truyền, trong chuyến đi sứ nhà Minh năm 1598, tài năng, nhân cách và trí tuệ của Tiến sĩ Phùng Khắc Khoan đã khiến triều đình nhà Minh hết sức khâm phục. Hoàng đế Minh Thần Tông đã cho họa sĩ cung đình vẽ tặng chân dung của ông. Sau đó, bức họa được đưa về nước theo lệnh của vua Lê-chúa Trịnh và được treo trang trọng tại Hoằng Đạo Thư Đường-nơi Trạng Bùng mở trường dạy học. Đây là một vinh dự đặc biệt, hiếm có đối với một vị đại thần của triều đình phong kiến Việt Nam.

Hội đồng họ Phùng Việt Nam trao tặng bức tranh sơn mài vào đền thờ Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan, tháng 4-2017. Ảnh do Hội đồng họ Phùng Việt Nam cung cấp

Trải qua hơn 4 thế kỷ với bao biến thiên của lịch sử, bức chân dung quý giá ấy đã không còn giữ được nguyên vẹn hình hài ban đầu. Tuy nhiên, những tư liệu còn lưu giữ được vẫn là một di sản vô giá, phản ánh chân thực thần thái, cốt cách và khí phách của một bậc đại khoa, đại thần, đại sứ thần của dân tộc.

Xuất phát từ lòng thành kính đối với tiền nhân, đồng thời mong muốn góp phần bảo tồn và lan tỏa những giá trị văn hóa, lịch sử của dòng họ Phùng nói riêng và dân tộc Việt Nam nói chung, Ban liên lạc họ Phùng Việt Nam (nay là Hội đồng họ Phùng Việt Nam) đã khởi xướng việc phục dựng chân dung Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan bằng chất liệu sơn mài truyền thống. Công việc được triển khai trên cơ sở tôn trọng tuyệt đối nguyên mẫu, giữ gìn nguyên vẹn bố cục, màu sắc, thần thái và giá trị lịch sử của bức họa gốc.

Trong quá trình thực hiện, Ban liên lạc họ Phùng Việt Nam đã nhận được sự đồng thuận, hưởng ứng và ủng hộ quý báu của đông đảo bà con họ Phùng trên mọi miền đất nước. Nhiều ý kiến đóng góp tâm huyết, nhiều sự hỗ trợ cả về tinh thần và vật chất đã được gửi gắm với mong muốn công trình sớm hoàn thành, trở thành một dấu ấn văn hóa có ý nghĩa đối với dòng họ.

Đặc biệt, thành công của công trình có sự đóng góp quan trọng của các ông Phùng Thảo, Phùng Văn Lực, Phùng Hệ và Phùng Văn Khai. Với tinh thần trách nhiệm cao, sự tận tâm và lòng kính ngưỡng đối với Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan, các ông đã dành nhiều thời gian, công sức trong việc sưu tầm tư liệu, tham gia thẩm định, vận động nguồn lực và theo sát quá trình phục dựng tác phẩm. Sự nhiệt tình, trách nhiệm và tinh thần vì việc chung của các ông đã góp phần quan trọng bảo đảm công trình được thực hiện đúng định hướng, đạt chất lượng và hoàn thành theo mong muốn của dòng họ.

Với trách nhiệm của người đứng đầu Ban liên lạc họ Phùng Việt Nam, tôi luôn trăn trở làm thế nào để những giá trị lịch sử, văn hóa của dòng họ được bảo tồn, gìn giữ và lan tỏa sâu rộng hơn đến các thế hệ hôm nay và mai sau. Từ ý tưởng ban đầu đến quá trình triển khai, Ban liên lạc đã tích cực kết nối các nhà nghiên cứu, các nghệ nhân, các nhà hảo tâm và bà con họ Phùng trong cả nước, tạo nên sự đồng thuận cao để hoàn thành công trình mang nhiều ý nghĩa này. Thành quả đạt được là kết tinh của tinh thần đoàn kết, sự chung tay góp sức của tập thể, của những tấm lòng luôn hướng về cội nguồn.

Sau hơn 6 tháng lao động công phu và nghiêm cẩn, tác phẩm tranh sơn mài chân dung Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan đã hoàn thành. Đây không chỉ là một tác phẩm mỹ thuật mà còn là biểu tượng của lòng tri ân đối với tiền nhân, là nhịp cầu kết nối giữa quá khứ với hiện tại và tương lai.

Nhằm phát huy giá trị của công trình, Ban liên lạc họ Phùng Việt Nam trân trọng tổ chức trao tặng 3 bức tranh sơn mài chân dung Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan tới Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, Nhà thờ Phùng tộc tại Giao Thủy (Nam Định) và Đền thờ Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan tại quê hương Phùng Xá, Thạch Thất, Hà Nội.

Điều làm những người thực hiện công trình cảm thấy ấm lòng nhất chính là sự trân trọng và tình cảm mà các đơn vị tiếp nhận dành cho tác phẩm. Tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, bức chân dung Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan được đánh giá là hiện vật có giá trị lịch sử, văn hóa và ngoại giao đặc biệt, góp phần làm phong phú thêm nguồn tư liệu về các danh nhân tiêu biểu của dân tộc. Các cán bộ Bảo tàng bày tỏ sự cảm kích trước tâm huyết của con cháu họ Phùng trong việc bảo tồn và lan tỏa di sản cha ông.

Tại Nhà thờ Phùng tộc tại Giao Thủy, bức tranh được đón nhận như một món quà thiêng liêng của tình đồng tộc. Ông Phùng Xuân cùng các thành viên trong Ban quản lý nhà thờ đã chủ động tổ chức buổi gặp mặt thân mật để đón nhận tác phẩm với sự tham gia của đông đảo bà con trong khu vực và con cháu họ Phùng. Nhiều bậc cao niên xúc động khi được chiêm ngưỡng chân dung vị tiền nhân kiệt xuất của dòng họ trong diện mạo trang trọng, gần gũi và sống động. Đối với bà con nơi đây, bức tranh không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật mà còn là biểu tượng của truyền thống hiếu học, yêu nước và đoàn kết của họ Phùng qua nhiều thế hệ.

Tại Đền thờ Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan ở quê hương Phùng Xá, việc tiếp nhận và tôn trí bức tranh mang ý nghĩa đặc biệt sâu sắc. Đây là nơi gắn liền với thân thế, cuộc đời, sự nghiệp và ký ức lịch sử về vị danh nhân kiệt xuất. Sự hiện diện của bức chân dung phục dựng như một nhịp cầu kết nối giữa quá khứ và hiện tại, để mỗi người dân, mỗi du khách khi đến dâng hương đều có thêm cơ hội cảm nhận rõ hơn hình ảnh và nhân cách lớn lao của Trạng Bùng.

Việc trao tặng không chỉ thể hiện trách nhiệm của con cháu đối với di sản của tổ tiên mà còn góp phần đưa hình ảnh, tư tưởng và nhân cách của Trạng Bùng đến gần hơn với đông đảo nhân dân, các nhà nghiên cứu, du khách trong nước và quốc tế. Chúng tôi tin tưởng rằng, tại những địa chỉ văn hóa và lịch sử này, bức chân dung sẽ tiếp tục kể câu chuyện về một danh nhân lớn của dân tộc, khơi dậy niềm tự hào về truyền thống hiếu học, yêu nước, ngoại giao và phụng sự đất nước của dòng họ Phùng.

Công trình phục dựng tranh sơn mài chân dung Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan là minh chứng sinh động cho tinh thần “uống nước nhớ nguồn”, cho sự đoàn kết và trách nhiệm của con cháu họ Phùng hôm nay đối với di sản cha ông để lại. Đó cũng là một đóng góp thiết thực vào sự nghiệp bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc trong thời kỳ mới.

Nhìn lại chặng đường thực hiện công trình, điều đáng quý nhất chính là tinh thần đồng lòng của con cháu họ Phùng trên khắp mọi miền đất nước. Từ những người trực tiếp tham gia đến những người âm thầm động viên, đóng góp, tất cả đều chung một tấm lòng hướng về tiền nhân. Mỗi ý kiến tâm huyết, mỗi sự sẻ chia về công sức, thời gian hay kinh phí đều góp phần làm nên thành công của công trình hôm nay.

Với tư cách là Trưởng ban liên lạc họ Phùng Việt Nam và hiện tại là Chủ tịch Hội đồng họ Phùng Việt Nam, tôi cho rằng việc vận động và tổ chức thực hiện phục dựng và trao bức tranh sơn mài Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan, niềm vui lớn nhất không nằm ở việc hoàn thành một tác phẩm nghệ thuật, mà ở việc góp phần gìn giữ, phát huy di sản lịch sử, để hình ảnh và công lao của Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan tiếp tục được giới thiệu rộng rãi đến các thế hệ hôm nay và mai sau.