Rộn ràng sắc màu Tết Nguyên tiêu

Tại TP Hồ Chí Minh, cộng đồng người Hoa đón Tết Nguyên tiêu bằng nhiều hoạt động đặc sắc, mang đến thông điệp văn hóa riêng biệt, góp thêm những thanh âm lấp lánh vào dòng chảy văn hóa phong phú của thành phố.

Tết Nguyên tiêu hay còn gọi là Tết Thượng nguyên, là ngày rằm tháng Giêng âm lịch. Theo quan niệm của người Hoa, đây là đêm trăng tròn đầu tiên của năm mới, tượng trưng cho sự viên mãn, sum vầy và hạnh phúc.

Người dân, du khách háo hức xem biểu diễn múa lân sư rồng trong Lễ hội Nguyên tiêu.

Từ những tuyến đường nhỏ đến các khu vực trung tâm quận 5, quận 6, quận 11... và khu Chợ Lớn như khoác lên mình những tấm áo mới. Ở đâu cũng thấy không khí tưng bừng, náo nhiệt và rực rỡ màu sắc lễ hội. Người Hoa thường tất bật dọn dẹp nhà cửa, mua sắm vật phẩm trang trí, đèn lồng, hoa đăng và chuẩn bị những món ăn đặc trưng cho ngày Tết. Các gia đình cùng nhau làm bánh trôi, chè trôi nước, bánh bao, há cảo... để cúng tổ tiên và thưởng thức trong dịp Tết.

Đặc biệt, họ chờ đón “ka lo chía”, món bánh bột nếp của người Tiều, một năm được mở bán một lần ở Hội quán Nghĩa An từ ngày 14 âm lịch tới hết mùa lễ hội. Món bánh bột nếp ăn với mè đen và hỗn hợp đậu phộng đường, được giữ nóng trên một chảo sâu lòng, có lớp vỏ màu vàng ươm đặc trưng, tạo thành món ăn bình dị, gần gũi.

Vào ngày Tết Nguyên tiêu, không khí lễ hội càng trở nên sôi động. Người Hoa thường đến các chùa, miếu để thực hiện nghi lễ, sinh hoạt tín ngưỡng, như: Lễ tế Thánh, Đấu thỉnh đèn lộc... Hội quán Nghĩa An, hay còn gọi là Chùa Ông, là một trong những địa điểm quan trọng nhất dịp Tết Nguyên tiêu của người Hoa ở TP Hồ Chí Minh, bởi nơi đây thường xuyên diễn ra nhiều hoạt động đặc sắc, thể hiện đậm nét bản sắc văn hóa truyền thống của người Hoa.

Hội quán Nghĩa An được trang hoàng lộng lẫy với đèn lồng, hoa, tạo nên không gian rực rỡ, ấm áp. Trong không gian trầm mặc của Chùa Ông, dòng người xếp hàng để “vay - trả lộc”. Đây là một tục lệ đặc biệt, người dân sẽ “vay” những quả quýt, bao lì xì, lồng đèn từ chùa, với niềm tin rằng sẽ gặp nhiều may mắn. Đến Tết Nguyên tiêu năm sau, họ sẽ “trả” lại gấp đôi số lượng đã mượn, thể hiện lòng biết ơn và sự thành kính. Một tục lệ khác cũng được nhiều người, đặc biệt là trẻ em yêu thích, đó là chui qua bụng ngựa Xích Thố của Quan Công. Người ta tin rằng, hành động này sẽ giúp xua đuổi những điều không may mắn, mang lại sức khỏe, may mắn và sự thông minh.

Dòng người xếp hàng vào Hội quán Nghĩa An thỉnh lộc trong năm mới.

Ông Trần Văn Hùng, một người gốc Hoa sinh sống tại quận 5, chia sẻ: “Tết Nguyên tiêu là dịp để cả gia đình sum vầy, cùng nhau đi lễ chùa, thưởng thức những món ăn truyền thống. Đây cũng là lúc chúng tôi gặp gỡ bạn bè, người thân, cùng nhau chia sẻ những câu chuyện vui buồn trong một năm qua”.

Như một lời hẹn ước từ ngàn đời, Tết Nguyên tiêu mang đến những vũ điệu lân sư rồng đầy mê hoặc. Trên nền trống hội rộn ràng, những bước chân, thân hình uyển chuyển, mạnh mẽ ấy vẽ nên bức tranh ngày hội tưng bừng, náo nhiệt, làm say đắm lòng người. Đoàn diễu hành nghệ thuật đường phố đi qua nhiều cung đường, như: Hải Thượng Lãn Ông, Châu Văn Liêm, Lão Tử, Lương Nhữ Học... Đó không chỉ là những màn biểu diễn mà còn là niềm vui, sự hứng khởi mà ngày hội mang lại.

Như những nốt nhạc ngân nga trong bản hòa ca mùa lễ hội, các hoạt động văn hóa khác như thưởng thức ẩm thực, biểu diễn nghệ thuật, trò chơi dân gian, ca kịch của các nhóm ngôn ngữ Quảng Đông, Triều Châu, Phước Kiến, Hải Nam cũng diễn ra hết sức sôi nổi. Năm nay, vào ngày rằm tháng Giêng, việc diễn ngâm bài thơ “Nguyên tiêu” của Chủ tịch Hồ Chí Minh trở thành điểm nhấn đặc biệt, góp thêm sắc màu rực rỡ cho bức tranh Tết Nguyên tiêu. Sự kiện này làm phong phú thêm các hoạt động của ngày Tết, hòa quyện thành ngày hội tưng bừng, đậm đà bản sắc của người Hoa tại TP Hồ Chí Minh.

Bà Nguyễn Thị Lan, một người dân sống gần khu vực Chợ Lớn, cho biết: “Tôi rất thích không khí Tết Nguyên tiêu ở đây. Đường phố được trang trí đèn lồng rực rỡ, mọi người đổ ra đường xem múa lân sư rồng rất vui. Một không gian văn hóa đa sắc màu”.

Lễ hội Nguyên tiêu đã được đưa vào chuỗi sự kiện đón Tết cổ truyền và xếp vào 19 sự kiện văn hóa, nghệ thuật, lễ hội tiêu biểu của TP Hồ Chí Minh. Năm 2020, Tập quán xã hội và tín ngưỡng Tết Nguyên tiêu của người Hoa quận 5 đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. 

Đồng chí Nguyễn Võ Xuân Kỳ, Phó chủ tịch UBND quận 5 cho biết, sau hơn 30 năm tổ chức, Lễ hội Nguyên tiêu có sự kết hợp, sáng tạo hài hòa giữa văn hóa Việt và văn hóa của cộng đồng người dân tộc Hoa, tạo nên nét văn hóa đặc trưng, mang giá trị cố kết cộng đồng, lưu giữ những nét đẹp của cộng đồng dân tộc Hoa khi gia nhập và sinh sống, phát triển, trở thành một thành tố văn hóa trong nền văn hóa Việt Nam. Chính quyền các cấp đã có những chỉ đạo sát sao, tạo điều kiện tốt nhất để cộng đồng người Hoa phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp, đồng thời quảng bá hình ảnh của lễ hội đến với đông đảo người dân và du khách.

Bài và ảnh: KIỀU OANH