Thế giới thời đàm: Đi thêm một bước

Trong con mắt của giới lãnh đạo Ukraine, gia nhập Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) được xem là sự đảm bảo an ninh tốt nhất, nhưng tham vọng ấy đã bị dập tắt gần như hoàn toàn bởi sự e ngại từ một số quốc gia thành viên NATO và đặc biệt là Tổng thống Mỹ Donald Trump, người từng thẳng thừng yêu cầu Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky từ bỏ ý định này. Và bởi thế, việc gia nhập EU giờ đây là lựa chọn và hướng đi khả dĩ hơn cả.

Ngay trong nội bộ EU, thái độ đối với khả năng kết nạp Ukraine đang rẽ sang hai hướng. Với lập luận rằng Ukraine là yếu tố sống còn đối với an ninh của “lục địa già”, một số nước châu Âu đã ủng hộ mạnh mẽ nguyện vọng trở thành thành viên EU của Ukraine, nhưng trước mắt chỉ với tư cách “mang tính biểu tượng”. Bằng chứng là Thủ tướng Đức Friedrich Merz gần đây kêu gọi các đối tác xem xét việc đề nghị Ukraine trở thành "thành viên liên kết" của EU, trong khi các quốc gia như Pháp và Hà Lan đề xuất các giải pháp thay thế để đưa Ukraine vào khối nhanh hơn, nhưng không kèm theo các quyền của một thành viên đầy đủ.

Ngược lại, các quốc gia khác khẳng định việc gia nhập EU phải là quá trình dựa trên năng lực và không nên có “danh phận” gì khác ngoài tư cách thành viên đầy đủ. Bộ trưởng Ngoại giao Phần Lan Elina Valtonen cho rằng gia nhập EU không chỉ đơn thuần là để có được “tấm thẻ thành viên" mà quan trọng hơn phải hoàn thành toàn bộ quá trình cải cách.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky gặp các lãnh đạo EU tại hội nghị thượng đỉnh G7 ở Evian-les-Bains, Pháp, ngày 16-6-2026. Ảnh: AP

Trên thực tế, các nhà lãnh đạo EU đã nhất trí mở các cuộc đàm phán gia nhập với Ukraine và Moldova từ tháng 12-2023, nhưng các cuộc đàm phán không thể bắt đầu do sự phản đối từ chính phủ Hungary tiền nhiệm của cựu Thủ tướng Viktor Orbán. Việc chính phủ mới của Hungary lên nắm quyền vào tháng 4 năm nay rõ ràng đã mở đường để các quốc gia thành viên EU nhất trí bắt đầu các cuộc đàm phán với Ukraine, nhưng dư luận cho rằng hiện Hungary vẫn phản đối bất kỳ nỗ lực nào nhằm “tăng tốc” quá trình gia nhập của Ukraine.

Thêm vào đó, các quốc gia mong muốn gia nhập EU phải hoàn tất đàm phán trong 35 lĩnh vực chính sách, hay còn gọi là “chương”, trải rộng trên nhiều lĩnh vực, từ nông nghiệp đến năng lượng, thuế, thương mại… Đây là một quá trình phức tạp và kéo dài, đòi hỏi chính phủ Ukraine phải đưa ra hàng loạt cải cách để thích ứng với luật pháp, tiêu chuẩn và quy định của EU, và quan trọng hơn là phải nhận được sự chấp thuận của 27 quốc gia thành viên EU. Khó khăn, thậm chí đổ vỡ có thể phát sinh ngay cả ở những giai đoạn cuối cùng nếu như một quốc gia thành viên EU nào đó yêu cầu tổ chức trưng cầu dân ý nội bộ trước khi phê chuẩn việc gia nhập của Ukraine.

Cũng vì thế ngay cả các nhà lãnh đạo châu Âu từng thể hiện sự ủng hộ mạnh mẽ đối với Kiev cũng không thể đưa ra mốc thời gian cụ thể, hay nói cách khác là không thể trả lời cho câu hỏi: Khi nào Ukraine sẽ chính thức trở thành thành viên EU?

Không quá khi cho rằng việc EU và Ukraine khởi động vòng đàm phán đầu tiên là cột mốc lịch sử hay bước ngoặt lớn với Kiev. Nhưng cũng chẳng sai khi nói rằng Ukraine mới chỉ “đi thêm một bước” trên chặng đường xích lại gần hơn “ngôi nhà chung” châu Âu, vốn còn rất dài, gian nan và đầy biến số.