Thế giới thời đàm: Xích lại gần nhau

"Canada là quốc gia mang đậm chất châu Âu nhất trong số các quốc gia ngoài châu Âu".

"Thông qua hợp tác, Canada và châu Âu có thể trở thành một lực lượng mạnh mẽ vì những điều tốt đẹp trong thế kỷ tới".

Trên đây chỉ là hai trong số nhiều phát biểu đề cao sự gắn kết giữa Ottawa và Brussels của Thủ tướng Mark Carney trong chuyến công du mới nhất của nhà lãnh đạo Canada tới lục địa già với hai chặng dừng chân tại Ireland và Pháp. Cần lưu ý rằng ông Mark Carney từng phá vỡ truyền thống khi đến thăm châu Âu thay vì Mỹ trong chuyến công du nước ngoài đầu tiên trên cương vị Thủ tướng Canada vào giữa tháng 3 năm ngoái với hai chặng dừng chân tại Pháp và Anh. Tính đến nay, Thủ tướng Mark Carney đã 9 lần thăm châu Âu chỉ trong vòng 15 tháng kể từ khi nhậm chức.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron chào đón Thủ tướng Canada Mark Carney tại Điện Élysée, tháng 6-2026. Ảnh: The Canadian Press

Với một bên là Canada có "phần nguồn gốc châu Âu vững chắc", sử dụng hai ngôn ngữ châu Âu và là thành viên của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), một bên là EU với phần lớn các quốc gia thành viên cũng nằm trong liên minh quân sự lớn nhất hành tinh, không có gì ngạc nhiên khi mối quan hệ giữa Ottawa và Brussels lâu nay vẫn "xuôi chèo mát mái". Thời gian qua, với "chất xúc tác" là nước Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump, mối quan hệ Canada-EU đã chứng kiến những bước tiến vượt bậc.

Điển hình là cuối năm ngoái, hai bên đã đạt thỏa thuận cho phép Ottawa tham gia Chương trình "Hành động an ninh cho châu Âu" (SAFE) trị giá 150 tỷ euro, đưa Canada trở thành quốc gia ngoài EU đầu tiên tham gia SAFE, vốn được thiết kế để cung cấp các khoản vay dài hạn với lãi suất ưu đãi cho các quốc gia thành viên EU nhằm tăng tốc đầu tư vào quốc phòng, đặc biệt là trong lĩnh vực mua sắm vũ khí, trang thiết bị quân sự. Hay như vào tháng 5 năm nay, Thủ tướng Mark Carney đã trở thành nhà lãnh đạo ngoài châu Âu đầu tiên được mời tham dự Hội nghị thượng đỉnh Cộng đồng chính trị châu Âu. Thậm chí còn xuất hiện ý tưởng kết nạp Canada vào EU cho dù điều này dường như là bất khả thi, chủ yếu là vì Canada nằm ở Bắc Mỹ, chứ không phải là một quốc gia châu Âu. “Về mặt địa lý, chúng ta cần mở rộng hoặc ít nhất là tạo ra những hình thức kết nạp đủ linh hoạt để quy tụ khoảng 40 quốc gia châu Âu, thậm chí cả những quốc gia ngoài châu Âu. Chẳng phải sẽ rất tuyệt nếu Canada trở thành thành viên thứ 28 của EU thay vì là bang thứ 51 của nước Mỹ hay sao?”, Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb phát biểu tại một hội nghị ở thủ đô Helsinki ngày 4-6 vừa qua.

Thủ tướng Ireland Micheal Martin (bên phải) với Thủ tướng Canada Mark Carney tại Dublin, tháng 6-2026. Ảnh: AP

Trên thực tế, cả Canada và EU hiện đều có chung một mục tiêu: Giảm sự phụ thuộc vào Mỹ, trong đó nhu cầu đa dạng hóa quan hệ đối tác với Ottawa là cấp bách hơn cả sau căng thẳng thương mại với Washington và Tổng thống Donald Trump nhiều lần đe dọa sáp nhập nước láng giềng phía Bắc thành bang thứ 51 của Mỹ. Trong khi châu Âu được đánh giá ngày càng phát triển và EU là "một thành tựu tuyệt vời", "một tổ chức lớn mạnh" thì ở chiều ngược lại, Canada có những thứ mà EU rất cần, từ nguồn cung dầu mỏ, khí đốt, hydro xanh cho đến nguồn cung khoáng sản thiết yếu. Đặc biệt, không cách quá xa về địa lý, địa hình rộng lớn của Canada không chỉ mang lại “những khả năng độc đáo” để huấn luyện các lực lượng của châu Âu mà còn đóng vai trò quan trọng trong kế hoạch tái vũ trang của EU vào năm 2030 khi khối có thể đặt các cơ sở sản xuất vũ khí tại xứ sở lá phong.

"Sức mạnh của chúng ta nằm ở khả năng cùng nhau hành động. Những quốc gia không ngừng củng cố nội lực và hợp tác với các đồng minh cùng chí hướng sẽ gia tăng sức mạnh của mình lên gấp nhiều lần", Thủ tướng Canada Mark Carney phát biểu khi thăm Ireland mới đây.