Vì sao sĩ tử dễ khủng hoảng, đổ bệnh sau kỳ thi?

“Hiệu ứng thả lỏng” sau kỳ thi

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Thể thao dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, trong suốt thời gian ôn thi, cơ thể học sinh hoạt động trong trạng thái “báo động cao”. Hệ thần kinh giao cảm liên tục được kích hoạt, làm tăng tiết các hormone stress như cortisol và adrenaline để duy trì sự tỉnh táo, tập trung.

Đáng chú ý, cortisol không chỉ giúp cơ thể thích nghi với áp lực mà còn tạm thời ức chế hệ miễn dịch. Vì vậy, nhiều học sinh vẫn duy trì được trạng thái khỏe mạnh dù ăn uống, nghỉ ngơi thất thường. Khi đó, cơ thể đang ưu tiên nguồn lực cho não bộ và “che giấu” các phản ứng viêm.

Tuy nhiên, sau khi kỳ thi kết thúc, áp lực giảm đột ngột khiến nồng độ cortisol hạ nhanh. Hệ miễn dịch trở nên dễ tổn thương, tạo điều kiện cho virus, vi khuẩn tấn công, đồng thời các phản ứng viêm bị kìm nén trước đó cũng bùng phát. Trên thực tế, nhiều học sinh xuất hiện các triệu chứng như cảm cúm, viêm họng, đau đầu, đau cơ, rối loạn tiêu hóa ngay sau thi.

Một số trường hợp có thể khởi phát hoặc làm nặng thêm các bệnh lý như viêm da, hội chứng ruột kích thích. Đây là biểu hiện điển hình của “hiệu ứng thả lỏng” - khi cơ thể suy sụp sau thời gian dài gồng mình chịu áp lực.

Các sĩ tử trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026. Ảnh: PHẠM HƯNG

Ngoài các bệnh cấp tính, không ít học sinh rơi vào trạng thái suy nhược kéo dài do thiếu ngủ, sử dụng nhiều đồ uống chứa caffeine và ăn uống thất thường trong thời gian ôn thi. Giấc ngủ là yếu tố chịu ảnh hưởng rõ rệt nhất. Sau nhiều tháng thức khuya học bài, cơ thể khó có thể lập tức trở lại nhịp sinh học bình thường.

Tình trạng khó ngủ, ngủ chập chờn hoặc thức giấc giữa đêm có thể kéo dài nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần. Rối loạn giấc ngủ khiến não bộ không được phục hồi đầy đủ, dẫn đến mệt mỏi kéo dài, giảm khả năng tập trung, suy giảm trí nhớ. Đồng thời, sự mất cân bằng nội tiết còn khiến da xỉn màu, dễ nổi mụn và ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể.

Một số học sinh còn bị sụt cân do giảm cảm giác thèm ăn và rối loạn tiêu hóa. Nếu cân nặng giảm trên 5% trong thời gian ngắn, đây là dấu hiệu cần được theo dõi vì có thể liên quan đến cả vấn đề thể chất lẫn tâm lý.

Áp lực tâm lý trong thời gian chờ kết quả

Nhiều người cho rằng thi xong đồng nghĩa với hết áp lực. Tuy nhiên, với không ít học sinh, giai đoạn chờ điểm thi lại là thời điểm căng thẳng nhất. Nỗi lo về kết quả, nguyện vọng xét tuyển và kỳ vọng từ gia đình khiến nhiều em tiếp tục sống trong trạng thái bất an. Chỉ một sai lệch nhỏ về điểm số cũng có thể làm thay đổi kế hoạch tương lai, từ đó gia tăng lo âu.

Các sĩ tử trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026. Ảnh: PHẠM HƯNG

Theo các chuyên gia, nhiều học sinh xuất hiện các biểu hiện như mất ngủ, buồn bã, khóc kéo dài, suy nghĩ tiêu cực hoặc liên tục kiểm tra thông tin liên quan đến điểm thi. Một số trường hợp được chẩn đoán rối loạn lo âu hoặc trầm cảm. Đáng lo ngại hơn, áp lực từ phụ huynh đôi khi vô tình khiến tình trạng của học sinh trở nên nghiêm trọng hơn.

Ở mức độ nặng, học sinh có thể xuất hiện hành vi tự làm hại bản thân hoặc các rối loạn tâm thần cần điều trị chuyên khoa. Các chuyên gia cho rằng cảm giác mệt mỏi, hụt hẫng hoặc lo lắng nhẹ sau kỳ thi là phản ứng bình thường. Tuy nhiên, cần đến cơ sở y tế khi xuất hiện các dấu hiệu như: Mất ngủ kéo dài nhiều ngày. Sụt cân nhanh, ăn uống kém. Đau đầu dữ dội hoặc mệt mỏi kéo dài. Thu mình, né tránh giao tiếp. Buồn chán liên tục hoặc xuất hiện ý nghĩ tiêu cực.

Phục hồi sức khỏe sau kỳ thi

Để cơ thể và tinh thần sớm trở lại trạng thái cân bằng, học sinh không nên nghỉ ngơi hoàn toàn theo kiểu thụ động. Các hoạt động nhẹ như đi bộ, tập thể dục vừa sức, tham gia trò chơi trí tuệ hoặc gặp gỡ bạn bè sẽ giúp duy trì hoạt động của hệ miễn dịch và cải thiện tâm trạng.

Bên cạnh đó, cần ngủ đủ giấc, xây dựng chế độ ăn lành mạnh, hạn chế đồ ăn chế biến sẵn và thực phẩm nhiều đường để hỗ trợ quá trình phục hồi. Về tâm lý, việc đặt ra những mục tiêu nhỏ mỗi ngày như học một kỹ năng mới, đọc sách hay tham gia hoạt động yêu thích sẽ giúp tránh cảm giác trống rỗng sau thi.

Các chuyên gia cũng khuyến cáo phụ huynh nên hạn chế gây áp lực bằng việc liên tục nhắc đến điểm số hoặc so sánh con với người khác. Sự đồng hành, lắng nghe và động viên của gia đình là yếu tố quan trọng giúp học sinh vượt qua giai đoạn nhạy cảm này. Trong trường hợp cần thiết, việc tiếp cận sớm với chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ tâm thần sẽ giúp ngăn ngừa những hệ lụy lâu dài đối với sức khỏe tinh thần.