Vì sao virus Hanta khiến quốc tế lo ngại?

Virus Hanta là gì và lây truyền như thế nào?

Virus Hanta (Hantavirus) là nhóm virus do các loài gặm nhấm mang mầm bệnh truyền sang người. Mỗi chủng virus thường gắn với một loài chuột hoặc động vật gặm nhấm nhất định. WHO cho biết con người chủ yếu bị nhiễm virus khi tiếp xúc với chuột nhiễm bệnh hoặc nước tiểu, phân và nước bọt của chúng.

Nguồn lây phổ biến thường xuất hiện tại các khu vực có chuột sinh sống như nhà kho, nông trại, khu vực bỏ hoang, lán trại hoặc không gian kín lâu ngày không được vệ sinh. Việc quét dọn nơi có phân chuột mà không có biện pháp bảo hộ có thể khiến virus phát tán vào không khí và xâm nhập qua đường hô hấp. Ngoài ra, con người cũng có thể nhiễm bệnh khi chạm tay vào bề mặt nhiễm virus rồi đưa lên mắt, mũi, miệng hoặc qua vết cắn, vết cào.

Theo WHO và Cơ quan An ninh Y tế Vương quốc Anh (UKHSA), phần lớn chủng virus Hanta không dễ lây từ người sang người. Tuy nhiên, chủng Andes tại Nam Mỹ là ngoại lệ hiếm hoi từng ghi nhận khả năng lây truyền giữa người với người trong tiếp xúc gần. Đây cũng là chủng đang được nghi ngờ liên quan đến ổ dịch trên tàu MV Hondius.

Tàu du lịch MV Hondius neo đậu ngoài khơi Cape Verde. Ảnh: Reuters

Giới chuyên gia cho rằng môi trường khép kín như tàu du lịch có thể làm tăng nguy cơ lây nhiễm nếu tồn tại chủng virus có khả năng lây giữa người với người. Tuy nhiên, WHO nhấn mạnh nguy cơ đối với cộng đồng hiện vẫn ở mức thấp và các cuộc điều tra dịch tễ đang tiếp tục được tiến hành để xác định nguồn lây.  

Virus Hanta được ghi nhận ở nhiều khu vực trên thế giới. Tại châu Á và châu Âu, bệnh thường biểu hiện dưới dạng sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS), trong khi tại châu Mỹ phổ biến hơn là hội chứng phổi do Hanta (HPS), thể bệnh nguy hiểm với tổn thương phổi cấp tính và tỷ lệ tử vong cao.

Triệu chứng dễ nhầm với cúm nhưng có thể diễn biến cực nhanh

Một trong những nguy cơ lớn nhất của virus Hanta là triệu chứng ban đầu rất dễ nhầm với cúm mùa hoặc các bệnh nhiễm virus thông thường. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) cho biết người bệnh thường khởi phát với sốt, đau đầu, đau cơ và các triệu chứng tiêu hóa như đau bụng, buồn nôn hoặc nôn ói.

WHO cho biết bệnh nhân có thể xuất hiện thêm các biểu hiện như chóng mặt, ớn lạnh, tiêu chảy trong giai đoạn đầu. Sau vài ngày, bệnh có thể chuyển nặng rất nhanh với tình trạng suy hô hấp cấp, tụt huyết áp và phù phổi nghiêm trọng.

Ở hội chứng phổi do Hanta (HPS), bệnh có thể nhanh chóng tiến triển thành ho, khó thở, tích tụ dịch trong phổi, khiến người bệnh thiếu oxy nghiêm trọng. Các chuyên gia y tế cảnh báo nhiều trường hợp diễn biến nặng chỉ trong vòng 24-48 giờ sau khi xuất hiện triệu chứng hô hấp. Với thể sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS), giai đoạn muộn có thể xuất hiện tụt huyết áp, rối loạn chảy máu và suy thận.

Theo WHO, thời gian ủ bệnh thường từ 2-4 tuần sau phơi nhiễm nhưng cũng có thể kéo dài tới 8 tuần. Điều này khiến việc truy vết nguồn lây trở nên khó khăn hơn, đặc biệt trong các chuyến du lịch quốc tế hoặc môi trường tập thể đông người.  

Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu hoặc vaccine phòng virus Hanta được sử dụng rộng rãi. Điều trị chủ yếu là hỗ trợ tích cực, bao gồm thở oxy, hồi sức và chăm sóc đặc biệt nếu bệnh nhân suy hô hấp nặng. WHO và CDC nhấn mạnh việc phát hiện sớm và nhập viện kịp thời có ý nghĩa quyết định đối với khả năng sống sót của bệnh nhân.  

Tỷ lệ tử vong của hội chứng phổi do Hanta có thể lên tới khoảng 30-40%, tùy chủng virus và khả năng tiếp cận điều trị. Đây là lý do virus này được coi là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm dù số ca mắc tương đối hiếm.

Biện pháp phòng bệnh

Do chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, biện pháp quan trọng nhất hiện nay vẫn là phòng ngừa phơi nhiễm với chuột và chất thải của chúng. WHO khuyến cáo cần giữ môi trường sống sạch sẽ, hạn chế chuột xâm nhập vào nhà ở, kho chứa thực phẩm hoặc nơi làm việc.

Khi vệ sinh khu vực có dấu hiệu chuột xuất hiện, chuyên gia y tế khuyến cáo không nên quét khô hoặc dùng máy hút bụi vì có thể làm virus phát tán vào không khí. Thay vào đó, nên phun dung dịch khử khuẩn hoặc nước tẩy trước khi lau dọn, đồng thời đeo găng tay và khẩu trang bảo hộ.

Thực phẩm cần được bảo quản kín, rác thải phải xử lý đúng cách để tránh thu hút chuột. Những người làm việc trong môi trường nguy cơ cao như nông trại, kho hàng, khu cắm trại hoặc công trình bỏ hoang cần đặc biệt chú ý các biện pháp bảo hộ cá nhân.

Trong các đợt bùng phát dịch hoặc khi xuất hiện ca nghi nhiễm, việc phát hiện sớm, cách ly bệnh nhân, theo dõi người tiếp xúc gần và áp dụng các biện pháp phòng chống lây nhiễm đóng vai trò quan trọng nhằm hạn chế nguy cơ lây lan.

WHO cũng lưu ý nhân viên y tế cần áp dụng đầy đủ biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn khi chăm sóc bệnh nhân nghi mắc virus Hanta, đặc biệt trong các thủ thuật tạo khí dung. Tuy nguy cơ lây nhiễm trong bệnh viện được đánh giá thấp, việc phát hiện sớm và cách ly phù hợp vẫn rất cần thiết.

Sự việc trên tàu MV Hondius cho thấy, dù hiếm gặp, nhưng virus đã khiến giới y tế quốc tế lo ngại. Trong bối cảnh giao lưu quốc tế và du lịch toàn cầu gia tăng, các chuyên gia cảnh báo cộng đồng không nên chủ quan với những bệnh có nguồn gốc từ động vật hoang dã, đặc biệt là các loại virus có khả năng diễn biến nhanh và tỷ lệ tử vong cao như Hanta.