Xây dựng hệ sinh thái cho văn hóa, nghệ thuật dân gian

Sự xuất hiện của CADAO Collective (số 66 Tô Ngọc Vân, Tây Hồ, Hà Nội) được xem là một hệ sinh thái văn hóa, nghệ thuật  - nơi kết hợp hài hòa giữa biểu diễn, thực hành, ẩm thực và truyền dạy nghệ thuật dân gian, thu hút giới trẻ lẫn du khách quốc tế.

Phong vị mới của di sản

Với tinh thần cách tân “New Taste of Heritage - Phong vị mới của di sản”, CADAO Collective quy tụ cả 3 loại hình nghệ thuật di sản đặc trưng mảnh đất kinh kỳ: Xẩm, ca trù và rối nước.

NSND Nguyễn Xuân Hoạch (ngoài cùng bên phải) và các nghệ sĩ biểu diễn hát xẩm.

Là một người đã dành hơn 20 năm miệt mài khôi phục hát xẩm và gắn bó sâu sắc với ca trù, NSND Nguyễn Xuân Hoạch không giấu nổi sự xúc động khi bước vào không gian mới này: “Không gian này tuyệt vời quá! Ở đây có cái gì đó rất gần gũi giữa người diễn và khán giả. Nó giống như một buổi tâm sự, tri kỷ chứ không phải là một buổi biểu diễn áp lực sân khấu, nên người nghệ sĩ có thể trút hết cái lòng, cái tinh thần của mình ra”.

Nhìn lại chặng đường gian truân đã qua, NSND Nguyễn Xuân Hoạch bùi ngùi kể về thời điểm cách đây 20 năm, khi các nghệ sĩ phải vất vả, lăn lộn diễn ở chợ Đồng Xuân, Hàng Đào... trong điều kiện vô cùng thiếu thốn. Đau lòng hơn cả là định kiến xã hội một thời từng coi ca trù là thứ “xa xỉ, ăn chơi vớ vẩn” khiến di sản bị đứt gãy, nhiều nghệ nhân gạo cội khuất núi mà chưa kịp truyền nghề.

Nghệ sĩ giao lưu với khán giả trẻ và hướng dẫn cách sử dụng nhạc cụ truyền thống.

“Chúng tôi không ngại gian khổ, thèm lắm một chỗ như thế này. Giờ đây, dù là một chuyến taxi đến, một chuyến taxi về, nhưng trong mình vui vô cùng vì được hát, được diễn, được trút được hồn Việt tới mọi người. Hà Nội mở thêm nhiều “điểm hẹn” như thế này thì chúng tôi mừng quá. Nghệ sĩ dân gian có biểu diễn thì có thu nhập, có tiền thì sống được với nghề!”, NSND Xuân Hoạch bộc bạch.

Khát vọng tiếp biến cho giới trẻ

Một trong những trăn trở lớn nhất của các nhà nghiên cứu và nghệ nhân hiện nay là sự bùng nổ của các câu lạc bộ tự phát nhưng không chuẩn. Giới trẻ ngày nay không quay lưng với truyền thống, họ rất thích văn hóa bản địa nhưng lại thiếu những người hướng dẫn đi đúng đường, giữ đúng cốt lõi.

Tại không gian tầng 3 của CADAO Collective, bài toán này phần nào được giải đáp thông qua sự đồng hành của Giáo phường ca trù Thái Hà với truyền thống 7 đời nghệ nhân. Những buổi biểu diễn thường nhật tại đây giữ nguyên lối hát chơi hào hoa nhưng hàn lâm, tri thức, được gìn giữ bởi các nghệ nhân gạo cội như NSND Thanh Hoài, NNƯT Nguyễn Văn Khuê... Không chỉ biểu diễn, đây còn là nơi đào tạo, bồi đắp thế hệ ca nương, kép đàn mới, lấy những giá trị cốt lõi, khuôn thước nhất làm chuẩn mực.

Tiết mục múa rối nước của Phường rối Tây Hồ tại CADAO Collective.

Khán giả, đặc biệt là các bạn trẻ và du khách quốc tế, không chỉ ngồi nghe thụ động. Họ được trực tiếp chuyện trò, giao lưu với nghệ nhân, chạm tay vào những nhạc cụ hàng trăm năm tuổi như đàn đáy, trống chầu, nhị, phách... Điều này giúp xóa nhòa khoảng cách thế hệ, biến di sản thành một thực thể sống động, có tính tương tác cao. Sức hút của CADAO Collective không chỉ dừng lại ở phần nghe - nhìn, mà còn được cộng hưởng bởi hương vị ẩm thực bản địa phục vụ xuyên suốt từ 7 giờ sáng đến 10 giờ đêm.

Nói về định hướng tương lai, ông Tạ Trung Dũng, Giám đốc Nghệ thuật của CADAO Collective khẳng định: “Chúng tôi hướng tới sự tiếp biến văn hóa để tạo ra điểm đến mới mẻ mang hơi thở thời đại, và tạo nên tính cộng đồng cho các hoạt động văn hóa truyền thống. Sự đồng hành mật thiết của các nghệ sĩ gạo cội sẽ giúp hành trình này luôn bài bản, bền vững và tràn đầy sức sống”.

Ông Tạ Trung Dũng chia sẻ với khán giả về những giá trị của văn hóa và nghệ thuật dân gian.

“Bằng cách tạo ra một hệ sinh thái chỉn chu từ lõi di sản, kết hợp tư duy trình diễn đương đại, mô hình này không chỉ giúp các nghệ nhân có thánh đường để “cháy” hết mình và sống được với nghề, mà còn là chiếc cầu nối để đưa hồn cốt văn hóa Việt thấm sâu vào tâm thức người trẻ”, NSND Xuân Hoạch cho biết thêm.