ASIAD 20 - phép thử hiệu quả đầu tư trọng điểm của thể thao Việt Nam

Xóa bỏ tư duy đầu tư dàn trải

Kể từ cột mốc đăng cai SEA Games 22 năm 2003, thể thao Việt Nam đã có bước tiến vượt bậc trong bức tranh chung của khu vực Đông Nam Á. Từ một nền thể thao mới hội nhập, còn nhiều khó khăn, thể thao Việt Nam đã vươn lên tốp đầu khu vực. Trong 3 kỳ SEA Games gần nhất, thể thao Việt Nam 2 lần giành vị trí số 1 với những kỷ lục huy chương Vàng (HCV) và 1 lần về nhì.

Các võ sĩ karate Việt Nam giành HCV tại ASIAD 19. Ảnh: BÙI LƯỢNG

Thực tế, thật khó để quy đổi những tấm HCV SEA Games ra HCV ASIAD, chứ chưa nói đến huy chương ở sân chơi Olympic. Gần nhất ở ASIAD 19 diễn ra năm 2023, thể thao Việt Nam chỉ giành 3 HCV, 5 huy chương bạc (HCB) và 19 huy chương đồng (HCĐ), xếp hạng 21 toàn đoàn. Xét trên bình diện khu vực Đông Nam Á, thể thao Việt Nam chỉ đứng thứ 6 về thành tích tại ASIAD 19.

Thực tế còn phũ phàng hơn khi thể thao Việt Nam bước ra sân chơi Olympic. Tại kỳ Olympic gần nhất diễn ra năm 2024, trong khi các đoàn trong khu vực Đông Nam Á có HCV (Philippines, Thái Lan) hay có huy chương bạc, đồng (Singapore, Malaysia), thì thể thao Việt Nam không giành được tấm huy chương nào. Tính rộng ra trong 2 kỳ Olympic liên tiếp gần nhất, thể thao Việt Nam đều trắng tay. Nguyên nhân thất bại được chỉ ra rằng, thể thao Việt Nam trong một thời gian dài đã quá tập trung vào đấu trường SEA Games, đầu tư dàn trải mà thiếu trọng tâm, trọng điểm hướng tới các sân chơi đỉnh cao.

Từ thực tế trên, thực hiện Chiến lược phát triển Thể dục thể thao Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, thể thao Việt Nam đang áp dụng chiến lược 3 trọng điểm, gồm xác định: Đấu trường trọng điểm, môn thể thao trọng điểm và vận động viên trọng điểm. ASIAD 20 chính là kỳ Đại hội đầu tiên thể thao Việt Nam áp dụng theo mô hình đó, với những thay đổi đáng kể từ việc lựa chọn môn, vận động viên tham dự tranh tài.

Đoàn thể thao Việt Nam tham dự ASIAD 20 gồm 498 thành viên, trong đó có 348 vận động viên. Cục Thể dục thể thao Việt Nam bảo đảm kinh phí từ ngân sách nhà nước cho 343 thành viên thuộc lực lượng nòng cốt; 155 thành viên còn lại do các địa phương, liên đoàn và hiệp hội thể thao quốc gia chủ động bảo đảm kinh phí. Một số môn không có khả năng tranh chấp huy chương cũng đã không cử vận động viên tham dự ASIAD 20. Tất cả dồn toàn lực cho những vận động viên trọng điểm ở môn thể thao trọng điểm, nhằm có những bước thay đổi bứt phá về thành tích.

Về chuyên môn, lực lượng tham dự được xây dựng theo hướng kết hợp giữa các vận động viên giàu kinh nghiệm, những nhân tố đang tiệm cận nhóm đầu châu lục và lớp vận động viên trẻ có triển vọng. Cách tổ chức này vừa hướng tới mục tiêu thành tích tại ASIAD 20, vừa tạo sự kế thừa cho những chu kỳ tiếp theo.

Mục tiêu thực tế

Trước khi lên đường tham dự ASIAD 20, Đoàn thể thao Việt Nam đặt mục tiêu giành từ 4 HCV trở lên, thay vì giành từ 4 đến 6 HCV như kế hoạch trước.

Nếu so với các đoàn thể thao trong khu vực Đông Nam Á, mục tiêu trên của thể thao Việt Nam có vẻ khiêm tốn. Theo đó, đoàn Thái Lan đặt mục tiêu giành ít nhất 14 HCV, đoàn Malaysia đặt mục tiêu giành 6 HCV, đoàn Philippines muốn giành từ 4 đến 8 HCV... Theo ông Nguyễn Hồng Minh, Trưởng đoàn thể thao Việt Nam tham dự ASIAD 20, Phó cục trưởng Cục Thể dục thể thao Việt Nam (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch): “Chỉ tiêu này được xây dựng dựa trên thực tế lực lượng, hoàn toàn không mang tính áp đặt cảm tính”.

Xạ thủ Trịnh Thu Vinh (giữa) được kỳ vọng sẽ giành huy chương vàng ASIAD 20. Ảnh: VIỆT AN

Những kỳ vọng vàng của thể thao Việt Nam ở ASIAD 20 được xác định ở các môn: Bắn súng, cầu mây, karate, điền kinh và đua thuyền. Một trong những thuận lợi của thể thao Việt Nam là sự ổn định của lực lượng nòng cốt. Các môn từng mang về HCV ở kỳ ASIAD trước như bắn súng, cầu mây, karate tiếp tục được xác định là những điểm tựa quan trọng. Sau thêm một chu kỳ tập luyện và thi đấu quốc tế, nhiều vận động viên đang bước vào giai đoạn có độ chín về chuyên môn và kinh nghiệm.

Các đội tuyển còn được tạo điều kiện tập huấn dài ngày tại những quốc gia có nền thể thao phát triển như Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc. Đây không chỉ là cơ hội nâng cao trình độ kỹ, chiến thuật mà còn giúp vận động viên thích nghi với môi trường tập luyện có cường độ cao, tích lũy kinh nghiệm và chuẩn bị tâm lý cho một đấu trường lớn.

Dù vậy, khó khăn và thách thức được chỉ ra là không ít, bởi tầm vóc của ASIAD hiện đã lớn hơn trước rất nhiều, khi quy tụ những vận động viên ở các số môn thuộc trình độ đẳng cấp thế giới. Không chỉ sở hữu lực lượng vận động viên có chất lượng cao, các quốc gia mạnh còn có ưu thế về hệ thống đào tạo, đội ngũ chuyên gia, y học thể thao và đặc biệt là khả năng ứng dụng khoa học, công nghệ vào huấn luyện, phân tích đối thủ và nâng cao thành tích.

Áp lực còn lớn hơn ở những môn mà kết quả phụ thuộc một phần vào đánh giá chuyên môn của trọng tài. Với karate hay thể dục dụng cụ, vận động viên không chỉ phải hoàn thành tốt phần thi mà còn cần thể hiện được sự vượt trội đủ rõ để tạo lợi thế trong cuộc cạnh tranh. Thi đấu xa nhà trong bối cảnh áp lực thành tích cao càng đòi hỏi bản lĩnh và sự ổn định tâm lý.

Bởi vậy, mục tiêu giành từ 4 HCV trở lên vừa có cơ sở, vừa đòi hỏi các môn trọng điểm phải tận dụng gần như tối đa cơ hội. Khi số nội dung thực sự đủ khả năng cạnh tranh vị trí cao nhất không quá rộng, dư địa để bù đắp nếu một nội dung chủ lực không đạt kết quả như kỳ vọng cũng trở nên hạn chế. Do đó, ASIAD 20 giống như một phép thử hiệu quả đầu tư trọng điểm và khả năng từng bước nâng tầm thành tích của thể thao Việt Nam.