Bác sĩ của bạn: Thận trọng khi uống nước rễ cây, lá rừng

Về vấn đề này, bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai chia sẻ: Trung tâm vừa tiếp nhận điều trị cho một nữ bệnh nhân chuyển đến từ Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hà Tĩnh trong tình trạng hôn mê sâu, ngừng tuần hoàn. Các bác sĩ Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai đã tiến hành các phác đồ điều trị tích cực, tuy nhiên bệnh nhân không qua khỏi. Theo bệnh sử, bệnh nhân uống khoảng 500-600ml nước thuốc sắc từ rễ cây phơi khô. Rễ cây sử dụng được cho là rễ cây cóc với công dụng chữa đau đầu, mất ngủ lâu năm, được đào trong rừng, thường được người dân dùng làm thuốc sắc uống. Sau khi uống 10 phút, bệnh nhân xuất hiện méo miệng, mệt lả, gọi hỏi vẫn đáp ứng. Bệnh nhân vào trạm xá xã, sau đó chuyển bệnh viện huyện. Trên quãng đường kéo dài khoảng 15 phút, ý thức bệnh nhân giảm dần, gọi hỏi không đáp ứng.

Bệnh nhân được xác định ngộ độc lá ngón, tổn thương mất não. Ảnh: Bệnh viện Bạch Mai cung cấp (Dantri.vn)

Với những biểu hiện của ca bệnh, các bác sĩ Trung tâm Chống độc nghi ngờ bệnh nhân bị ngộ độc cây lá ngón. Các bác sĩ đã thu thập mẫu nước sắc từ rễ cây của bệnh nhân để làm xét nghiệm tại bệnh viện, đồng thời gửi mẫu tới Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia. Kết quả cho thấy, mẫu nước sắc và cành rễ khô thái lát người nhà bệnh nhân cung cấp đều tìm thấy chất độc nhóm koumine và gelsemine, là các độc tố trong cây lá ngón.

Cây lá ngón và cây rễ cóc có hình dạng giống nhau, rất dễ nhầm lẫn. Cây lá ngón (ngón vàng, thuốc rút ruột), tên khoa học: Gelsemium elegans, thuộc họ mã tiền, thân cây dạng leo, là loại cây độc thường mọc tự nhiên ở các tỉnh miền núi, đặc biệt phía Bắc nước ta. Thành phần độc tố trong cây lá ngón gồm các alkaloid indole: koumine, gelsemine, gelsemicine, sempervirine và các chất khác, có ở toàn bộ cây nhưng nhiều nhất là ở rễ. Độc tố chính của lá ngón là các độc tố thần kinh (gây liệt các cơ, giật cơ giống co giật), độc với tim (gây loạn nhịp tim). Sau khi ăn, uống cây lá ngón, độc tố hấp thu nhanh, tình trạng ngộ độc xuất hiện nhanh, chỉ khoảng 5-10 phút. Chất độc vào cơ thể gây liệt tất cả cơ, nhìn một vật thành hai do liệt cơ mắt, mờ mắt, nghẹo đầu, méo miệng, nói khó, suy hô hấp, liệt chân, tay, loạn nhịp tim và nhanh chóng ngừng tim, tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời. 

Cây lá ngón rất dễ nhầm lẫn với các loại cây thuốc, rau rừng, nguy cơ ngộ độc cao nếu ăn phải. Với tất cả cây cỏ, động vật, nấm thì việc nhận dạng xác định giữa loại độc và loại không có độc rất khó, chỉ có các chuyên gia về từng lĩnh vực mới có thể nhận dạng. Do đó, người dân không nên tự ý vào rừng đào rễ cây, hái lá rừng để sử dụng, rất dễ nhầm lẫn với cây có độc tố. Trong trường hợp người dân bị bệnh, hãy đi khám tại các cơ sở y tế, các bệnh viện. Nếu muốn dùng thuốc y học cổ truyền cũng phải khám trực tiếp tại các cơ sở khám, chữa bệnh được cấp phép, đủ năng lực khám, chữa bệnh, với các thầy thuốc, lang y có chứng chỉ, có đăng ký, được cấp phép hành nghề.

Những thắc mắc về sức khỏe, mời bạn đọc gửi tới Chuyên mục “Bác sĩ của bạn”, Phòng biên tập Kinh tế-Xã hội-Nội chính, Báo Quân đội nhân dân, số 8 Lý Nam Đế, Hàng Mã, Hoàn Kiếm, Hà Nội. Email: kinhte@qdnd.vn; kinhtebqd@gmail.com. Điện thoại: 0243.8456735.