Bảo vệ các giá trị cốt lõi của nhiếp ảnh

Trong cuộc tọa đàm với Chủ tịch Liên đoàn Nhiếp ảnh nghệ thuật quốc tế (FIAP) Riccardo Busi do Hội Nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam (VAPA) tổ chức mới đây tại Hà Nội đã làm sáng rõ giới hạn giữa tác phẩm nhiếp ảnh và hình ảnh tạo sinh bằng máy tính.

Quan niệm của giới nhiếp ảnh Việt Nam cũng như trên thế giới đều cho rằng ảnh báo chí phải chân thực tuyệt đối, không cho phép chỉnh sửa. Với nhiếp ảnh ý niệm (còn gọi là ảnh ý tưởng, ảnh đồ họa) vốn dĩ đối lập với ảnh hiện thực thì thoải mái chỉnh sửa, miễn là tạo ra bức ảnh ý tưởng độc đáo, có chiều sâu, tác động vào thị giác và nhận thức của công chúng. Với ảnh nghệ thuật là bộ phận của ảnh hiện thực, đang có những luồng ý kiến trái chiều.

Chủ tịch Liên đoàn Nhiếp ảnh nghệ thuật quốc tế Riccardo Busi trao đổi về sử dụng trí tuệ nhân tạo trong nhiếp ảnh. Ảnh: QUANG HỒ

Trong thể lệ, quy chế các cuộc thi ảnh nghệ thuật ở Việt Nam hiện nay đều ghi rõ không cho phép sử dụng AI, không cho phép chắp ghép ảnh làm thay đổi bố cục, khoảnh khắc, cảm xúc. Có chăng cho phép chỉnh sửa về ánh sáng. Đồng thời yêu cầu tác giả phải chịu trách nhiệm về bản quyền tác phẩm; ban tổ chức cuộc thi được phép loại bỏ tác phẩm vi phạm thể lệ trước, trong và sau cuộc thi.

Trong phần giao lưu, ông Riccardo Busi cho biết: FIAP cũng không chấp nhận sử dụng AI tạo ra bức ảnh nghệ thuật hoàn toàn mà không có công sức sáng tạo của nghệ sĩ nhiếp ảnh. Điểm khác biệt là FIAP chấp nhận có sự chắp ghép ảnh ở một mức độ nhất định. Ông Riccardo Busi lấy dẫn chứng từ chính một tác phẩm của mình chụp một đồi hoa, phía trên là bầu trời cao lồng lộng. Tuy nhiên, trong ảnh gốc, hình thù đám mây trên bầu trời không đẹp nên ông Riccardo Busi đã lấy một hình ảnh bầu trời khác đẹp hơn do ông chụp chắp ghép vào. Chủ tịch FIAP giải thích, điều này là được phép bởi ảnh bầu trời được chắp ghép là do ông chụp, không phải ảnh của người khác chụp hay do AI tạo ra.

Như vậy, đang có cách hiểu khác nhau về việc chắp ghép ảnh. Ở Việt Nam không chấp nhận việc chắp ghép dù là do tác giả tự chụp đi chăng nữa; còn một số tổ chức nhiếp ảnh như FIAP thì cho phép, miễn là không ảnh hưởng đến bố cục, thông điệp bức ảnh...; phần chắp ghép chỉ là “phần phụ”, vẫn phải do tác giả chụp hoặc được cấp phép bản quyền để sử dụng.  

Ông Riccardo Busi cho biết thêm: FIAP đã phát hiện có nghệ sĩ nhiếp ảnh sử dụng AI để sáng tạo ra bức ảnh hay để chắp ghép ảnh và xử phạt bằng cách thu hồi tước hiệu FIAP đã trao. “FIAP sẽ tiếp tục giữ vai trò nền tảng trong việc bảo vệ các giá trị cốt lõi và tính toàn vẹn của nhiếp ảnh truyền thống”, ông Riccardo Busi nhấn mạnh.

Chia sẻ thêm về vấn đề này, nghệ sĩ nhiếp ảnh Trần Thị Thu Đông, Phó chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học, nghệ thuật Việt Nam, Chủ tịch VAPA cho rằng: “Cách tiếp cận đúng đắn không phải là né tránh, cũng không phải là chạy theo một cách cực đoan, mà là một thái độ cân bằng và hài hòa: Biết khai thác ưu thế công nghệ mới để phụng sự cái đẹp, đồng thời kiên định gìn giữ cảm xúc chân thật và sự rung động trước cuộc sống-là những điều mà không một thuật toán nào có thể thay thế được”.

Thời gian tới, VAPA đề xuất phối hợp với FIAP tổ chức các hội thảo chuyên sâu về AI trong nhiếp ảnh, xây dựng tiêu chí phân định giữa tác phẩm nhiếp ảnh truyền thống và sáng tác có sự hỗ trợ của công nghệ.