Bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động

Hành lang pháp lý đầy đủ

Nhà nước của chúng ta là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, pháp luật luôn coi trọng việc bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động. Điều 35 Hiến pháp hiện hành hiến định: Công dân có quyền làm việc, lựa chọn nghề nghiệp, việc làm và nơi làm việc. Người làm công ăn lương được bảo đảm các điều kiện làm việc công bằng, an toàn; được hưởng lương, chế độ nghỉ ngơi. Nghiêm cấm phân biệt đối xử, cưỡng bức lao động, sử dụng nhân công dưới độ tuổi lao động tối thiểu.

Hoạt động sản xuất tại Công ty Cổ phần Xí nghiệp May Thái Hà (Tổng công ty May 10). Ảnh: HOÀNG ĐAN

Trên cơ sở Hiến pháp, Bộ luật Lao động hiện hành quy định: Người lao động có quyền tự do lựa chọn việc làm, nơi làm việc và nghề nghiệp phù hợp với năng lực, sở thích của mình; có thể học nghề, nâng cao trình độ kỹ năng để phát triển sự nghiệp mà không bị ép buộc, phân biệt đối xử hay cưỡng bức lao động. Người lao động có quyền được trả lương tương xứng với trình độ, kỹ năng và công sức lao động trên cơ sở thỏa thuận với người sử dụng lao động. Ngoài ra, người lao động còn được bảo đảm về an toàn, vệ sinh lao động, được nghỉ phép, nghỉ lễ có hưởng lương và tham gia các chế độ bảo hiểm xã hội, y tế, thất nghiệp theo quy định.

Nếu trong quá trình làm việc có nguy cơ rõ ràng đe dọa đến tính mạng hoặc sức khỏe, người lao động có quyền từ chối thực hiện công việc. Bên cạnh đó, người lao động cũng có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động theo đúng quy định của pháp luật.

Quyền lợi đi đôi với nghĩa vụ

Thực tế thời gian qua đã có một số cuộc đình công mà nguyên nhân chính là do mâu thuẫn lợi ích giữa người sử dụng lao động (chủ doanh nghiệp) và người lao động. Điều đó đã ảnh hưởng xấu đến môi trường, sự phát triển của doanh nghiệp nói riêng và của xã hội nói chung. Theo các chuyên gia, nguyên nhân xảy ra mâu thuẫn lợi ích chủ yếu xuất phát từ việc cả người sử dụng lao động và người lao động đều chưa thực hiện đúng nghĩa vụ của mình.

Bộ luật Lao động đã quy định cụ thể những quyền được hưởng và nghĩa vụ phải thực hiện, giúp bảo đảm mối quan hệ giữa người lao động và người sử dụng lao động công bằng, minh bạch. Theo đó, người lao động có nghĩa vụ thực hiện hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể và thỏa thuận hợp pháp khác; chấp hành kỷ luật lao động, nội quy lao động; tuân theo sự quản lý, điều hành, giám sát của người sử dụng lao động; thực hiện quy định của pháp luật về lao động, việc làm, giáo dục nghề nghiệp, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và an toàn, vệ sinh lao động... Người sử dụng lao động có nghĩa vụ tôn trọng danh dự, nhân phẩm của người lao động; thực hiện hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể và thỏa thuận hợp pháp khác; thiết lập cơ chế và thực hiện đối thoại, trao đổi với người lao động và tổ chức đại diện người lao động; thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở tại nơi làm việc; đào tạo, đào tạo lại, bồi dưỡng nâng cao trình độ, kỹ năng nghề nhằm duy trì, chuyển đổi nghề nghiệp, việc làm cho người lao động. Đồng thời, thực hiện quy định của pháp luật về lao động, việc làm, giáo dục nghề nghiệp, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và an toàn, vệ sinh lao động...

Tạo thêm niềm vui cho người lao động

Một nguyên nhân dẫn đến mâu thuẫn giữa người sử dụng lao động và người lao động trong thời gian gần đây là do các thế lực thù địch và cơ hội chính trị chống phá. Chúng tìm mọi cách xuyên tạc vai trò của công đoàn, xúi giục công nhân "đấu tranh" nhằm phủ nhận vai trò của tổ chức Công đoàn Việt Nam, từ đó phủ nhận vai trò lãnh đạo của Ðảng...

Thực tế nhiều năm qua, tổ chức công đoàn các cấp đã trở thành chỗ dựa tin cậy của công nhân và người lao động, góp phần bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng, thực hiện ngày càng tốt hơn các chế độ, chính sách đối với người lao động. Vì thế, người lao động cần hết sức cảnh giác trước những thông tin thất thiệt trên mạng xã hội liên quan đến quyền và lợi ích của mình.

Ở một góc nhìn khác, lao động không những tạo ra của cải vật chất mà còn tạo ra niềm vui. Nhiều nghiên cứu đã khẳng định: Khi người lao động có được niềm vui trong công việc, họ sẽ lan tỏa năng lượng tích cực cho những người xung quanh, từ đó góp phần tạo nên môi trường làm việc hạnh phúc. Không những thế, niềm vui còn là yếu tố quan trọng để tăng năng suất lao động. Các nhà kinh tế học của Trường Đại học Warwick (Anh) mới đây đã công bố nghiên cứu cho thấy, niềm hạnh phúc có thể làm gia tăng 12% năng suất làm việc, trong khi sự buồn bã làm giảm đi 10% năng suất. 

Có thể khẳng định, niềm vui trong lao động cũng là một quyền chính đáng của người lao động. Tuy nhiên, ở nước ta hiện nay, vẫn còn không ít nơi coi nhẹ niềm vui của người lao động, dẫn đến năng suất lao động thấp, người lao động ít gắn bó với cơ quan, doanh nghiệp. Để bảo đảm quyền này, trước hết là trách nhiệm của người sử dụng lao động, nhưng người lao động-với tư cách vừa là đối tượng thụ hưởng, vừa là chủ thể tham gia xây dựng môi trường làm việc, cũng không thể là người ngoài cuộc.