Bệnh sốt rét - không thể chủ quan

Hiện cả nước có gần 7 triệu người dân sống trong vùng bệnh sốt rét lưu hành, trong đó chủ yếu là người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số ở các khu vực rừng núi, vùng sâu, vùng xa... Cùng với đó, còn có hiện tượng "nhập khẩu" bệnh sốt rét qua nguồn lao động đi làm việc từ nước ngoài trở về nước.

Đối với nước ta, mục tiêu được Bộ Y tế xác định là phấn đấu đến năm 2025 sẽ loại trừ sốt rét do ký sinh trùng Plasmodium falciparum gây ra; đến năm 2030 sẽ loại trừ hoàn toàn bệnh sốt rét trên phạm vi toàn quốc. Việc xây dựng lộ trình loại trừ bệnh sốt rét cho từng huyện, tỉnh và những văn bản hướng dẫn thực hiện có ý nghĩa thực tiễn rất lớn giúp các địa phương chủ động xây dựng các mục tiêu, kế hoạch phòng, chống và loại trừ bệnh sốt rét hằng năm. Ở Việt Nam, công tác phòng, chống và loại trừ bệnh sốt rét đã đạt được những kết quả quan trọng. Số trường hợp mắc bệnh sốt rét năm 2022 giảm 91,2% so với năm 2018. Giai đoạn 2019-2021, nước ta đã có 36 tỉnh, thành phố đạt tiêu chí loại trừ sốt rét. Đến năm nay, thêm 6 tỉnh đề nghị công nhận loại trừ căn bệnh này và đang được thẩm định để công nhận trong tháng 12, nâng tổng số lên 42 tỉnh, thành phố đạt tiêu chí loại trừ bệnh sốt rét, tức là 3 năm liền không ghi nhận ca mắc.

Bác sĩ thăm khám cho bệnh nhân bị sốt rét tại Trung tâm Bệnh nhiệt đới (Bệnh viện Bạch Mai). Ảnh do Bệnh viện Bạch Mai cung cấp

Mới đây, tại cuộc làm việc trực tuyến với các tỉnh, thành phố đang ghi nhận rải rác ca mắc sốt rét trong thời gian qua, TS Hoàng Đình Cảnh, Viện trưởng Viện Sốt rét-Ký sinh trùng-Côn trùng Trung ương cho biết, giai đoạn 2018-2022, kết quả hoạt động phòng, chống sốt rét đều đạt hoặc vượt chỉ tiêu kế hoạch. Tuy nhiên, toàn quốc có gần 7 triệu người dân sống trong vùng bệnh sốt rét lưu hành tại 1.030 xã, chủ yếu là người nghèo, dân tộc thiểu số sống ở các vùng rừng núi, vùng sâu, vùng xa, vùng Tây Nguyên, vùng biên giới.

Hoạt động phòng, chống và loại trừ sốt rét chuyển thành nhiệm vụ thường xuyên của các cơ quan, đơn vị, nhưng ngân sách địa phương còn hạn chế. Năm 2022 có 7 tỉnh không bố trí ngân sách địa phương để thực hiện hoạt động phòng, chống sốt rét là: Thái Nguyên, Hải Dương, Thái Bình, Bình Thuận, TP Hồ Chí Minh, Bình Phước, Cần Thơ. "Vấn đề giám sát, quản lý phòng, chống sốt rét cho đối tượng dân di biến động vẫn là một thách thức lớn đối với công tác phòng, chống và loại trừ sốt rét hiện nay. Đặc biệt, những đối tượng đi làm ăn theo thời vụ từ vùng không có sốt rét và vùng sốt rét lưu hành nhẹ đến vùng sốt rét lưu hành vừa và nặng dẫn đến nguy cơ bùng phát dịch", TS Hoàng Đình Cảnh cho biết.

Cẩn trọng với những diễn biến mới

Chia sẻ thêm về bệnh sốt rét, PGS, TS Đỗ Duy Cường, Giám đốc Trung tâm Bệnh nhiệt đới (Bệnh viện Bạch Mai) cho hay, tại Việt Nam, bệnh sốt rét lưu hành quanh năm tại các tỉnh rừng núi miền Bắc, miền Trung, Tây Nguyên và Đông Nam Bộ; trong đó số ca bệnh sốt rét gia tăng trong mùa mưa. Tuy nhiên gần đây, số lượng ca bệnh sốt rét "nhập khẩu" gia tăng, chủ yếu được phát hiện từ những người đi lao động, công tác ở châu Phi trở về. Bên cạnh đó, các biểu hiện của bệnh cũng rất dễ gây nhầm lẫn với những bệnh khác như sốt xuất huyết Dengue, Covid-19 và các bệnh nhiễm trùng khác đang phổ biến gần đây tại Hà Nội. Chính vì vậy, vấn đề khai thác thông tin dịch tễ của bệnh nhân rất quan trọng.

Khi nghi ngờ bệnh nhân mắc sốt rét cần chẩn đoán bệnh sớm bằng cách soi tìm ký sinh trùng Plasmodium trong máu ngoại vi và các xét nghiệm chẩn đoán nhanh huyết thanh học. Nếu được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh nhân có thể hồi phục hoàn toàn. Bệnh sốt rét nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời sẽ xuất hiện các biến chứng nặng-thể sốt rét ác tính (như biến chứng não gây hôn mê sâu, co giật, suy gan, suy thận, thiếu máu nặng, tiểu huyết cầu tố do vỡ hồng cầu hàng loạt...) và khi đó nguy cơ tử vong sẽ rất cao. Những người chưa từng bị sốt rét (chưa có miễn dịch) là nhóm có nguy cơ cao xuất hiện các biến chứng nặng và tử vong khi nhiễm ký sinh trùng sốt rét. Nhóm này cần được phát hiện sớm, điều trị đúng. 

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương, với mục tiêu Việt Nam phấn đấu đến năm 2030 sẽ loại trừ hoàn toàn bệnh sốt rét trên phạm vi toàn quốc, chúng ta cần đẩy mạnh công tác truyền thông và tập huấn nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ y tế, duy trì việc tiếp cận và phòng, chống sốt rét hiệu quả. "Đối với các tỉnh, thành phố đã loại trừ sốt rét, yêu cầu đặt ra là làm sao để không có ca sốt rét quay trở lại, duy trì thành quả đã đạt được. Do đó cần đẩy mạnh chiến dịch truyền thông, vận động chính sách, các địa phương cần tiếp tục tăng cường đầu tư kinh phí cho công tác phòng, chống sốt rét. Phòng, chống và loại trừ sốt rét phải được tiến hành thường xuyên, liên tục mới tạo được sự bền vững", PGS, TS Nguyễn Thị Liên Hương nói.

HÀ VŨ