Brexit - 10 năm nhìn lại

Cuộc suy thoái kinh tế ngay lập tức như trong các dự báo của Bộ Tài chính do Bộ trưởng Tài chính George Osborne khi đó chỉ đạo thực hiện-vốn bị những người vận động ủng hộ Brexit gọi là “dự án gây sợ hãi”-đã không xảy ra. Bên cạnh đó, những tác động tiêu cực từ đại dịch Covid-19, các cuộc xung đột ở Ukraine và Trung Đông, các cuộc chiến thương mại của nước Mỹ trong nhiệm kỳ hai của Tổng thống Donald Trump cũng làm cho bức tranh kinh tế tổng thể của đảo quốc sương mù trở nên phức tạp hơn.

Thủ tướng Anh Keir Starmer (bên trái) trong một cuộc gặp với Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen. Ảnh: Bruegel.org

Tuy nhiên, các chuyên gia thừa nhận, những dự báo dài hạn đã dự đoán chính xác thực tại của nước Anh 10 năm sau Brexit: Quy mô nền kinh tế nhỏ hơn đáng kể so với mức kỳ vọng; thương mại bị ảnh hưởng; đầu tư kinh doanh và năng suất bị đình trệ; thu nhập bình quân của các hộ gia đình sụt giảm hàng nghìn bảng Anh mỗi năm...

The Guardian cho hay, đồng bảng Anh ngày nay đang giảm giá trị so với mức trước khi cuộc trưng cầu dân ý về Brexit diễn ra. Vào thời điểm cuối tháng 6-2016, khi chiến thắng của phe ủng hộ Brexit được công bố, đồng bảng Anh ngay lập tức đã sụt giảm 10%. Sự sụp đổ của đồng bảng đẩy giá thành nhập khẩu hàng hóa lên cao, tạo ra cú sốc lạm phát làm tổn hại đến ngân sách nhà nước, gây khó khăn tài chính cho các hộ gia đình trên khắp đất nước. Các nhà xuất khẩu-những người lẽ ra được hưởng lợi từ đồng tiền yếu hơn giúp kích thích xuất khẩu-đã không tận dụng được lợi thế này do sự bất ổn kinh tế làm lu mờ triển vọng kinh doanh.

Một thập kỷ sau, giá trị của đồng bảng Anh vẫn không thể phục hồi về mức trước Brexit, gây thiệt hại tài chính cho chính người dân Anh khi họ đi du lịch nước ngoài. Để so sánh, trước Brexit, 1 đồng bảng Anh tương đương với 1,5USD hoặc 1,31 euro; hiện tại, giá trị quy đổi của 1 đồng bảng Anh chỉ còn 1,34USD hoặc 1,15 euro.

Cùng với đó, tốc độ tăng trưởng kinh tế của Anh đã chậm lại. Theo một cơ quan giám sát độc lập của Bộ Tài chính, Anh đang trên đà chịu thiệt hại 4% về thu nhập quốc dân trong vòng 15 năm. Còn trong 10 năm qua, GDP bình quân đầu người của Anh thấp hơn từ 6% đến 8% so với mức lẽ ra đạt được nếu không có “vụ ly hôn thế kỷ”.

Brexit cũng đã dựng lên các rào cản thương mại, gây ảnh hưởng đến xuất khẩu hàng hóa từ Anh sang EU, trong bối cảnh EU vẫn là đối tác thương mại lớn nhất của Anh: Năm 2025, xuất khẩu sang EU đạt 385 tỷ bảng Anh (chiếm 41% tổng giá trị xuất khẩu) và nhập khẩu từ EU đạt 474 tỷ bảng Anh (chiếm 49% tổng giá trị nhập khẩu).

Đa số người dân Anh ủng hộ mối quan hệ gần gũi hơn với Liên minh châu Âu (ảnh minh họa). Ảnh: Getty Images

Sự thiếu hụt một kế hoạch rõ ràng từ chính phủ cũng như chính những người vận động rời khỏi EU đã dẫn đến nhiều năm tranh cãi nội bộ về việc Brexit nên được áp dụng như thế nào trên thực tế. Trong bối cảnh hỗn loạn chính trị đó, các doanh nghiệp đã đóng băng kế hoạch đầu tư của mình. Ước tính tổng vốn đầu tư đã giảm 18%, năng suất lao động giảm 4%, phản ánh sự ngần ngại của các doanh nghiệp khi đầu tư vào những thiết bị và dự án do lo ngại bất trắc.

The Guardian dẫn lời chuyên gia John Springford thuộc Trung tâm Cải cách châu Âu (CER) cho biết, tình trạng đình trệ đầu tư bắt đầu từ năm 2016 và tiếp diễn đến năm 2021-2022. Điều đó ảnh hưởng đến năng suất lao động bởi công nhân không có trang thiết bị tốt nhất để làm việc, máy móc và nhà xưởng xuống cấp do không được đầu tư, gây tổn thất GDP. “Brexit là câu chuyện về sự trì trệ và sự suy yếu từ từ, hơn là về suy thoái kinh tế tức thì hay gia tăng thất nghiệp”, chuyên gia John Springford nhận định.

Trên thực tế, tỷ lệ thất nghiệp ở Anh đã giảm sau Brexit xuống mức thấp nhất kể từ thập niên 1970, trước khi tăng mạnh trở lại trong thời kỳ đại dịch Covid-19. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, điều này đã che khuất những thách thức tiềm ẩn mà giờ đây đang “phát lộ”, như tăng trưởng tiền lương bị đình trệ; gia tăng tình trạng người trong độ tuổi lao động không có việc làm, không được đào tạo và cũng không chịu tìm việc...  

Sau một thập kỷ, đảo quốc sương mù dường như đã “thấm đòn” từ hệ quả của “cuộc chia ly” nhiều trắc trở. Một thăm dò dư luận mới đây của YouGov cho thấy, 70% người dân Anh ủng hộ mối quan hệ gần gũi hơn với EU.