Buôn lậu vàng diễn biến phức tạp trên các tuyến biên giới miền Trung và Tây Nam Bộ

Thực tế trên cho thấy, tình hình hoạt động buôn lậu vàng diễn biến khá phức tạp, các đối tượng lợi dụng chính sách Nhà nước đối với cư dân biên giới qua lại công khai giữa hai nước để cất giấu vàng trong các phương tiện, lẫn trong hàng hóa nông sản,… hay lợi dụng đường mòn, sông nước hiểm trở, đêm tối để vận chuyển vàng lậu từ nước ngoài vào Việt Nam bằng nhiều phương thức, thủ đoạn tinh vi trên các tuyến biên giới phía Tây Nam giáp Campuchia tại địa bàn các tỉnh An Giang, Long An, Tây Ninh và biên giới khu vực miền Trung giáp Lào tại địa bàn Quảng Trị và Hà Tĩnh. Sau khi đưa vàng lậu qua biên giới, đối tượng chia thành nhiều công đoạn để vận chuyển về các tiệm vàng, các cơ sở sản xuất, chế tác trang sức mỹ nghệ  tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh để tiêu thụ. Tình trạng xuất, nhập lậu vàng qua biên giới để thu lợi, ảnh hưởng lớn đến tỷ giá VND/USD trên thị trường tự do, gây áp lực lên thị trường ngoại tệ và tỷ giá chính thức, từ đó ảnh hưởng bất lợi tới việc điều hành chính sách tiền tệ, kiểm soát lạm phát, cũng như ổn định kinh tế vĩ mô; gây thất thu thuế cho Ngân sách nhà nước.

Nguyên nhân:

Thị trường vàng trong nước mặc dù có diễn biến theo xu thế thị trường vàng quốc tế, nhưng biên độ, nhịp độ chưa đều, thường phản ánh chậm hơn dẫn đến chênh lệch giữa giá vàng trong nước và thế giới, giữa giá vàng miếng SJC với vàng nguyên liệu và chênh lệch giữa giá mua vào bán ra. Ngoài ra, không loại trừ hệ lụy từ việc làm giả vàng miếng SJC hoặc tình trạng các thương hiệu vàng lớn (Doji, PNJ) neo giá vàng tiệm cận giá vàng miếng SJC. Chính vì lợi nhuận thu được đã thúc đẩy động cơ phạm tội của các đối tượng.

Vàng lại là loại hàng hóa nhỏ, gọn, có giá trị cao nên hoạt động buôn lậu càng được các đối tượng thực hiện với phương thức, thủ đoạn hết sức tinh vi, các đối tượng thường chỉ sử dụng người nhà, những người tin tưởng, thân cận nhất để vận chuyển. Do đó rất khó phát hiện vàng được vận chuyển qua biên giới.

Bên cạnh đó, do vàng là hàng hóa không truy nguyên được nguồn gốc, chỉ xác định đặc tính hóa lý theo hàm lượng tỷ trọng vàng. Đối với vàng miếng có nguồn gốc nhập lậu từ Thụy Sĩ, Singapore, các đối tượng đều khò, đốt chảy, xóa chữ, ký hiệu trước khi vận chuyển vào trong nước, do đó cũng không có cơ sở xác định vàng có nguồn gốc nước ngoài. Trong khi đó vàng nguyên liệu, vàng khai thác và vàng trôi nổi có nguồn gốc trong dân chưa được quản lý chặt chẽ nên hầu hết việc bắt giữ khi các đối tượng mua bán, vận chuyển trong nội địa đều không xử lý được, nhiều vụ việc sau khi bắt giữ đã phải trả lại vàng cho đối tượng do không có căn cứ xác định nguồn gốc bất hợp pháp.

Về chính sách quản lý vàng của Việt Nam, theo Nghị định 24/2012/NĐ-CP ngày 03/04/2012 về quản lý hoạt động kinh doanh vàng, từ đó đến nay Nhà nước cho phép nhập khẩu vàng nguyên liệu để sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ. Tuy nhiên, để tránh tình trạng “vàng hóa” nền kinh tế, Ngân hàng Nhà nước mới chỉ cấp phép nhập khẩu vàng nguyên liệu cho 02 đối tượng (doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài để sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ để xuất khẩu và Doanh nghiệp kinh doanh vàng có hợp đồng gia công vàng trang sức, mỹ nghệ với nước ngoài), do đó dẫn đến thiếu hụt nguyên liệu sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ và các nhu cầu khác.

Mặt khác từ năm 2014 đến nay, Ngân hàng Nhà nước đã không nhập vàng nguyên liệu để sản xuất vàng miếng đã tác động đến nguồn cung vàng miếng trong nước, dẫn đến hiện tượng chênh lệch giữa giá vàng thế giới và trong nước nhất là vàng miếng SJC - thương hiệu vàng miếng của Nhà nước - tăng cao. Điều đó thúc đẩy các đối tượng họat động nhập lậu vàng ngày càng diễn biến phức tạp hơn.

Trong khi đó, chính sách quản lý vàng của thế giới khá thông thoáng với mức thuế, phí thấp và đặc biệt là các quốc gia lân cận như Lào, Campuchia qui định về khai thác, quản lý, mua bán các mỏ vàng khá thuận lợi, nguyên liệu vàng khai thác được không được chế biến sâu nên giá thành rẻ hơn so với Việt Nam, do vậy dẫn đến tình hình buôn lậu, vận chuyển vàng trái phép từ các nước này vào Việt Nam có những diễn biến phức tạp. Cùng với đó, một số quốc gia rất gần Việt Nam như Hồng Kông, Singapore đều có các Sàn giao dịch vàng lớn, uy tín trên thế giới, được Tập đoàn Metalor của Thụy Sĩ đặt các Nhà máy tinh chế vàng nhằm thu mua nguyên liệu và sản xuất các sản phẩm vàng thanh cung cấp cho thị trường Châu Á và Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam chủ yếu cung cấp thông qua các đầu nậu tại Campuchia. Do đó, các đối tượng buôn lậu trong nước dễ dàng tiếp cận nguồn vàng và giao dịch theo chỉ số giá thế giới.

 Do đặc thù nước ta có đường biên giới trải dài, nhiều khu vực hiểm trở, ngoài các cửa khẩu còn nhiều đường mòn, lối mở cả đường bộ và đường sông. Mặc dù, các lực lượng chức năng đã vượt qua khó khăn, chủ động công tác nắm tình hình, đấu tranh, xử lý đối với tội phạm buôn lậu nói chung và buôn lậu vàng nói riêng đạt nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, tại một số nơi, có thời điểm chưa thường xuyên, sự phối hợp giữa các lực lượng trong đấu tranh với tội phạm buôn lậu tại khu vực biên giới còn hình thức, thiếu chặt chẽ, tạo sơ hở để tội phạm buôn lậu lợi dụng vận chuyển trái phép qua biên giới.

Thực trạng trên đòi hỏi các lực lượng chức năng phải chủ động nắm và dự báo tình hình, tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát, phối hợp chặt chẽ, chia sẻ thông tin để phát hiện, ngăn chặn, bắt giữ, xử lý kịp thời.