“Chất xúc tác” cho sự điều chỉnh cách tiếp cận của Canada

Trong một bài viết mới đây, trang mạng Defense News cho biết “chất xúc tác” cho sự điều chỉnh cách tiếp cận của Canada chính là sóng gió trong quan hệ song phương với Mỹ hiện nay. Tổng thống Donald Trump đã nhiều lần đe dọa trừng phạt kinh tế Canada và sáp nhập nước láng giềng phía Bắc thành bang thứ 51 của Mỹ với lý do không muốn Washington phải "trợ cấp" hằng năm cho Ottawa. AP khẳng định, trên thực tế, Mỹ không "trợ cấp" cho Canada, song ông chủ Nhà Trắng nhiều lần nhắc tới con số 200 tỷ USD và không đề cập cụ thể. CNN dẫn lời một quan chức chính quyền Mỹ cho rằng phần lớn trong con số 200 tỷ USD nói trên là chi tiêu quốc phòng của Mỹ, trong đó Canada được hưởng lợi trực tiếp, phần còn lại là thâm hụt thương mại với Canada.

Theo CBC News, Canada nhận ra rằng đồng minh mạnh nhất, gần gũi nhất giờ đây đã quay lưng với mình. Tân Thủ tướng Canada Mark Carney tuyên bố các ưu tiên của Mỹ, vốn từng tương đồng với các ưu tiên của Canada, hiện đang bắt đầu thay đổi. Nhà lãnh đạo Canada bày tỏ hoài nghi về tính hợp lý của việc quốc gia này lâu nay chi tới 80% ngân sách mua sắm quốc phòng cho các sản phẩm do Mỹ sản xuất, nhất là khi quan hệ song phương được đánh giá đang ở mức thấp nhất như hiện nay. Ông đã yêu cầu Bộ Quốc phòng Canada xem xét lại kế hoạch mua 88 máy bay tiêm kích tàng hình thế hệ thứ 5 F-35 do Mỹ sản xuất có phải là khoản đầu tư tốt nhất của Ottawa hay có những lựa chọn nào tốt hơn không.

Thủ tướng Canada Mark Carney (bên trái) và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron trong cuộc gặp tại Điện Élysée ở Paris, tháng 3-2025. Ảnh: Getty Images

Đồng thời, AP dẫn lời Thủ tướng Mark Carney tuyên bố muốn đa dạng mua sắm quốc phòng và tăng cường quan hệ với châu Âu. Ngoại trưởng Canada Melanie Joly khẳng định tuyên bố của nhà lãnh đạo Canada là “rất nghiêm túc”. Trên thực tế, Thủ tướng Mark Carney đã phá vỡ truyền thống khi đến thăm châu Âu thay vì Mỹ trong chuyến công du nước ngoài đầu tiên của ông trên cương vị là nhà lãnh đạo đất nước với hai chặng dừng chân tại Pháp và Anh vào giữa tháng 3 vừa qua.

Theo Defense News, Ngoại trưởng Melanie Joly mới đây xác nhận với báo chí rằng Canada đang đàm phán với giới chức chính phủ các nước châu Âu về việc thành lập một “liên minh quốc phòng”, trong đó có các dự án mua sắm quốc phòng chung. Các thông tin chi tiết như tên quốc gia hay thời điểm hoàn tất đàm phán không được tiết lộ. Bà Melanie Joly chỉ nhấn mạnh rằng các cuộc đàm phán “đang hướng tới kết quả tốt”. “Chúng tôi cần các mối quan hệ đối tác mới. Chúng tôi đã quá phụ thuộc vào các sản phẩm của Mỹ, nhất là trong lĩnh vực quốc phòng. Những tuyên bố của Nhà Trắng không chỉ đáng quan ngại mà còn đe dọa chủ quyền của chúng tôi”, bà Melanie Joly tuyên bố.

CBC News cho biết, Canada và EU vốn có mối quan hệ "xuôi chèo mát mái" bởi Canada là một thành viên của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) và phần lớn các quốc gia thành viên EU cũng nằm trong liên minh quân sự này. Trong bối cảnh EU công bố kế hoạch tái vũ trang châu Âu vào năm 2030, CBC News cho rằng Canada có những thứ mà EU “rất cần” và đây có thể là cơ sở cho việc thành lập một “liên minh quốc phòng” giữa đôi bên. Đầu tiên là nguồn cung năng lượng, từ dầu mỏ, khí đốt cho đến hydro xanh. Tiếp đến là nguồn cung khoáng sản thiết yếu. Cùng với đó là lợi thế từ diện tích địa lý rộng lớn của Canada. Chuyên gia Christian Leuprecht tại Đại học Queen's (Canada) nhấn mạnh địa hình rộng lớn của Canada không chỉ mang lại “những khả năng độc đáo” để huấn luyện các lực lượng của châu Âu mà còn đóng vai trò quan trọng trong kế hoạch tái vũ trang của EU khi khối có thể đặt các cơ sở sản xuất vũ khí tại đây. Ông Jamie Shea, cựu phó trợ lý Tổng thư ký NATO cho rằng Canada có thể là “thiên đường” tương đối an toàn cho các tài sản quân sự của châu Âu. CNN dẫn lời Ngoại trưởng Melanie Joly cũng tự tin tuyên bố Canada “có mọi thứ” mà mọi quốc gia trên thế giới này “mơ ước”. “Trong mọi cuộc khủng hoảng, luôn có một cơ hội. Hiện chắc chắn là cơ hội để châu Âu và Canada cùng xích lại gần nhau hơn”, ông Jamie Shea nhấn mạnh.

Tuy nhiên, CBC News cũng lưu ý tới hai trở ngại tiềm tàng cho việc thành lập một “liên minh quốc phòng” giữa Canada và EU. Thứ nhất, hai bên có sự khác biệt trong xác định mối đe dọa. Trong khi Canada giờ đây cảm thấy bị Mỹ de dọa, EU lại không như vậy. Thứ hai, Canada thiếu khả năng "phô diễn sức mạnh quân sự đáng kể" tới châu Âu khi tình huống xảy ra. "Hầu như không có quốc gia nào lại tự ràng buộc với cam kết bảo vệ một đồng minh nếu như đồng minh ấy không thể làm được điều tương tự theo nguyên tắc có qua có lại... Không rõ liệu rằng EU có sẵn sàng chào đón Canada tham gia một liên minh chính thức hay không", CBC News nhấn mạnh.

HOÀNG VŨ