Coi trọng bản sắc Việt trong phim hoạt hình nội địa

Đến mùa hè năm 2025 ghi nhận “Trạng Quỳnh nhí: Truyền thuyết Kim Ngưu”-phim hoạt hình 3D điện ảnh đầu tiên của Việt Nam khai thác chất liệu dân gian, với bối cảnh đầm sen, bụi tre, bến nước, sân đình được phục dựng công phu. Đạo diễn, Nghệ sĩ Ưu tú Trịnh Lâm Tùng cho biết, trong các giá trị thì giá trị về “lớp tầng thật sâu về văn hóa dân tộc" là điều thôi thúc anh theo đuổi đề tài này, dù biết đây là hướng đi khó và mạo hiểm.

Cảnh trong phim hoạt hình “Trạng Quỳnh nhí: Truyền thuyết Kim Ngưu”. Ảnh do nhà làm phim cung cấp

Cùng với đó, phim hoạt hình “Chiến binh gốm-Blank Blank” chọn kể câu chuyện về nghề gốm truyền thống bằng công nghệ stop-motion (hoạt hình vật thể) vô cùng kỳ công. Wolfoo Việt Nam là series phim hoạt hình giáo dục “make in Vietnam” do Sconnect sản xuất, với nhân vật chính là chú sói nhỏ 8 tuổi tên Wolfoo cùng gia đình và bạn bè. Bộ phim dành cho trẻ em dưới 8 tuổi, giúp rèn luyện các kỹ năng sống, lòng trắc ẩn và tư duy thông qua các nội dung vui nhộn, bổ ích.

Để chất liệu văn hóa dân tộc không chỉ nằm trong sách giáo khoa mà thực sự sống động trong trí nhớ của trẻ em hôm nay, theo các chuyên gia giáo dục và nhà văn hóa, trước hết cần khuyến khích sản xuất những series hoạt hình ngắn, phát miễn phí trên các nền tảng mạng xã hội như YouTube, TikTok, Facebook... Bên cạnh đó có cơ chế hỗ trợ tài chính và thuế cho các nhà làm phim hoạt hình theo đuổi đề tài văn hóa dân gian. Theo đạo diễn, Nghệ sĩ Ưu tú Trịnh Lâm Tùng, đây là đề tài khó về mặt doanh thu, do đó nếu không có sự hỗ trợ từ Nhà nước-thông qua quỹ phát triển điện ảnh, ưu đãi thuế, đặt hàng sản xuất thì các nhà làm phim hoạt hình sẽ tiếp tục ưu tiên những đề tài an toàn, dễ sinh lời hơn, khiến chất liệu dân gian là sự lựa chọn “mạo hiểm” của một số ít nhà làm phim tâm huyết.

Trong thời đại số, cần tăng cường quản lý, chú trọng kiểm duyệt nội dung hoạt hình trôi nổi trên nền tảng số, nhất là các kênh dán nhãn “dành cho trẻ em” nhưng không rõ nguồn gốc. Muốn vậy, cần sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa cơ quan quản lý nhà nước, các nền tảng như YouTube, TikTok trong việc rà soát, gắn nhãn, hạn chế hiển thị những nội dung không phù hợp hoặc phản cảm đối với trẻ em. Điều cần thiết là phải gắn kết phim hoạt hình với trải nghiệm thực tế, qua đó giúp trẻ không chỉ “xem” văn hóa dân gian mà còn được “chạm vào”, “làm ra”-từ đó ghi nhớ sâu sắc, bền vững hơn trong ký ức của các em.

Tuổi thơ của một đứa trẻ chỉ đến một lần và những hình ảnh đầu tiên in sâu vào tâm trí các em dù là “siêu anh hùng ngoại quốc” hay cô Tấm hiền lành có thể theo các em suốt cuộc đời. Nếu người lớn không chủ động đưa văn hóa dân gian đến với trẻ bằng ngôn ngữ hấp dẫn, dễ tiếp cận thì khoảng trống đó sẽ bị lấp đầy bởi những nội dung không phải lúc nào cũng lành mạnh và phù hợp. Dù có những tín hiệu đáng mừng nhưng để chất liệu văn hóa dân gian thực sự “sống” trong tâm thức trẻ em Việt Nam hôm nay, rất cần sự quan tâm chăm lo từ các nhà quản lý, nhà làm phim hoạt hình và các bậc phụ huynh. Đó không chỉ là câu chuyện giải trí, mà là trách nhiệm giữ gìn bản sắc dân tộc ngay trong những năm tháng đầu đời của một thế hệ.