Đại biểu Quốc hội: Khoáng sản là miếng mồi ngon dễ bị khai thác triệt để, bất chấp hệ quả

Đại biểu khẳng định, khoáng sản là tài nguyên quý giá của đất nước, hầu hết không được tái tạo phát triển mà ngày càng cạn kiệt, đòi hỏi phải được quản lý, khai thác, sử dụng tiết kiệm, đóng góp tương xứng vào ngân sách nhà nước, góp phần vào sự phát triển quan trọng của đất nước.

Dự án Luật Địa chất và Khoáng sản dự kiến được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ tám đã sửa đổi, bổ sung rất nhiều điểm bất cập về quản lý nhà nước, nhằm khai thác, bảo vệ và sử dụng có hiệu quả tài nguyên khoáng sản. 

“Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, nhiều nơi vẫn còn vấn đề cần phải nghiên cứu thấu đáo, vì khoáng sản là “miếng mồi ngon” mà những người biết cách sẽ khai thác triệt để, bất chấp hệ quả, miễn là có lợi cho họ”, đại biểu Phạm Văn Hòa nêu thực trạng. 

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Đức Hải điều hành phiên họp. Ảnh: TRỌNG HẢI

Theo đại biểu, nhiều khoáng sản quý giá nằm lẫn lộn trong đất đá nên tổ chức, cá nhân lợi dụng sơ hở của luật pháp trong quản lý để lách luật, khai thác hàng quý hiếm này chung với vật liệu thông thường để tiêu thụ, mà không bị phát hiện.

Ngoài ra, việc khai thác khoáng sản quý trái phép diễn ra cục bộ ở một số nơi vẫn qua mắt được cơ quan chức năng. "Tình trạng này không những tài nguyên quốc gia bị thất thoát lãng phí, còn kéo thêm nhiều người tử nạn do khai thác thủ công lén lút không an toàn", đại biểu cho hay.

Đại biểu nêu thêm việc kê khai số lượng quặng khoáng sản được thu hồi phụ thuộc vào tính tự giác của các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân, cơ quan quản lý nhà nước rất khó kiểm soát. Chưa kể đến các mỏ khoáng sản được cấp phép khai thác theo theo cơ chế xin - cho, cũng làm thất thu ngân sách nhà nước.

Đại biểu Phạm Văn Hòa (đoàn Đồng Tháp) phát biểu thảo luận. Ảnh: TRỌNG HẢI

Đại biểu lo ngại tại những địa phương vùng cao, có những khoáng sản đi kèm như đất, đá, xỉ than lẫn lộn với khoáng sản quý vẫn chưa được sử dụng khai thác, bị thải bỏ, gây ra lãng phí, có nơi chất thành đống cao, nguy cơ sạt lở, ô nhiễm môi trường đe dọa đến tính mạng và sức khỏe của người dân, trong khi đó, đất đá để xây lắp cho các công trình không đủ để sử dụng.

Riêng ở đồng bằng, đại biểu nêu, việc khai thác cát sỏi, vật liệu xây dựng thông thường cũng không kém phức tạp, bất cập vì cát sỏi được hình thành theo quy luật tự nhiên của dòng sông, phụ thuộc lưu lượng, dòng chảy, địa hình tích tụ, độ bồi lắng... Cho nên, việc quy hoạch đánh giá trữ lượng rất khó khăn, độ chính xác không cao. "Cát tặc" thường khai thác ở những nơi giáp ranh, địa hình phức tạp giữa các địa phương để dễ dàng lẩn trốn.

Đại biểu nêu nghịch lý, nhu cầu sử dụng cát sỏi thông thường để san lấp phục vụ thi công các dự án hạ tầng giao thông rất lớn, tình trạng khan hiếm vật liệu san lấp đã diễn ra nhưng có điều nghịch lý là khối lượng đất đá thải ra từ các mỏ lại chưa sử dụng do chưa nghiên cứu để sử dụng cho công trình.

Từ thực tế trên, đại biểu đề nghị Chính phủ, các bộ, ngành có giải pháp cần thiết để sử dụng đất đá thải ra từ các mỏ khoáng sản, xỉ than, từ các nhà máy nhiệt điện, nhà máy điện để sử dụng thay thế cho các vật liệu thông thường. Cát biển cũng cần nghiên cứu kỹ lưỡng, có đánh giá tác động để khi sử dụng không ảnh hưởng đến môi trường…

VŨ DUNG