Đại biểu Quốc hội: Văn hóa chỉ thực sự sống khi đặt trong dòng chảy thị trường và sáng tạo

Công tác “bảo tồn tĩnh” đang bộc lộ hạn chế

Phát biểu ý kiến tại hội trường, đại biểu Trần Thị Vân (đoàn Bắc Ninh) khẳng định, dự thảo nghị quyết đã thể hiện sự quan tâm tương đối toàn diện đến cả 2 trụ cột chính là bảo tồn di sản và phát triển công nghiệp văn hóa. Điều đó vừa giữ gìn được bản sắc dân tộc không bị mai một trong quá trình hội nhập, vừa xác định công nghiệp văn hóa là ngành kinh tế tiềm năng để khuyến khích phát triển.

Tuy nhiên, có một thực tế đang tồn tại, đó là trong khi nhu cầu tiếp cận văn hóa ngày càng đa dạng và mang tính thị trường, thì công tác bảo tồn văn hóa ở nước ta lại chủ yếu được triển khai theo hướng “bảo tồn tĩnh”, tập trung vào lưu giữ, phục dựng và bảo vệ nguyên trạng di sản.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì phiên thảo luận. Ảnh: TRỌNG HẢI

Đại biểu Trần Thị Vân cho rằng, cách tiếp cận này tuy giữ được bản sắc văn hóa nhưng lại bộc lộ nhiều hạn chế. Đó là văn hóa bị tách khỏi đời sống đương đại và khó tiếp cận, đặc biệt với thế hệ trẻ. Đồng thời, thiếu cơ chế chuyển hóa thành sản phẩm có giá trị kinh tế và phụ thuộc chủ yếu vào ngân sách nhà nước, từ đó thiếu tính bền vững, trong khi những giá trị văn hóa này nếu đưa được vào sản phẩm công nghiệp sáng tạo lại có khả năng lan tỏa nhanh, rộng.

Lấy dẫn chứng từ bộ phim “Mưa đỏ” khai thác yếu tố lịch sử văn hóa và cách mạng; ca khúc “Bắc Bling” sản phẩm giải trí hiện đại được khai thác từ chất liệu văn hóa truyền thống; hay phim hoạt hình cậu bé người sói “Wolfoo” do Việt Nam sản xuất đạt 3 tỷ lượt người xem toàn cầu trong một tháng, 50 triệu người theo dõi đa nền tảng và phát hành bằng 17 ngôn ngữ khác nhau, đại biểu Trần Thị Vân khẳng định, văn hóa truyền thống hoàn toàn có thể trở thành chất liệu sáng tạo hấp dẫn trong thời đại số, vừa góp phần bảo tồn theo cách linh hoạt, vừa đem lại giá trị về kinh tế.

“Nếu chúng ta chỉ dừng lại ở bảo tồn văn hóa thì văn hóa sẽ mãi là di sản, có giá trị nhưng không được khai thác. Văn hóa chỉ thực sự sống khi được đặt trong dòng chảy của thị trường và sáng tạo”, đại biểu Trần Thị Vân nhấn mạnh.

Ở chiều ngược lại, phát triển công nghiệp văn hóa mặc dù được xác định là động lực kinh tế mới, nhưng các chính sách được thiết kế trong dự thảo mới chỉ dừng lại ở mức khuyến khích, chưa tạo được động lực tài chính đủ mạnh để thu hút khu vực tư nhân và đầu tư quốc tế; chưa có cơ chế thử nghiệm chính sách đủ linh hoạt cho lĩnh vực mới; thiếu các chỉ tiêu định lượng rõ ràng cho từng giai đoạn 5 năm, 10 năm.

Đại biểu Trần Thị Vân (đoàn Bắc Ninh) phát biểu. Ảnh: TRỌNG HẢI

Từ thực tiễn nêu trên, đại biểu Trần Thị Vân đề xuất xác định chính sách chuyển đổi số là trụ cột trung tâm, cần số hóa di sản và có nền tảng số quốc gia để phân phối các nội dung về văn hóa, hỗ trợ phát triển tài sản trí tuệ số và bảo vệ bản quyền trên môi trường số.

Bên cạnh đó, các chính sách ưu đãi về tài chính và thuế cần mạnh mẽ hơn. Bên cạnh thuế suất ưu đãi 5% thì cần áp dụng thuế thu nhập doanh nghiệp ở mức cạnh tranh cao hơn. Đối với chính sách đất đai và hạ tầng, cần cụ thể và đột phá hơn, cần quy định rõ tỷ lệ quỹ đất dành cho không gian sáng tạo và cho thuê dài hạn với chi phí ưu đãi, đồng thời thực hiện thí điểm các đặc khu sáng tạo văn hóa tại các đô thị lớn và địa phương có bề dày văn hóa.

Chú trọng phát triển nguồn nhân lực công nghệ

Đóng góp ý kiến về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam, đại biểu Trần Văn Khải (đoàn Ninh Bình) cho rằng, việc thiếu hụt nhân lực số đang là điểm nghẽn chiến lược. “Chúng ta nói nhiều về trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, an ninh mạng, sáng tạo nội dung số, nhưng nhân lực đủ năng lực làm những công việc đó trong khu vực công, nhất là ngành văn hóa hiện nay, còn rất mỏng”, đại biểu Trần Văn Khải nhấn mạnh.

Vì vậy, đại biểu Trần Văn Khải đề xuất bổ sung nhóm nhân lực trọng điểm về trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, bảo tồn số, công nghệ 3D, quản trị bản quyền số, an ninh mạng, sáng tạo nội dung; cho phép áp dụng cơ chế đặt hàng đào tạo, hợp đồng chuyên gia, tuyển dụng đặc cách theo dự án, chính sách học bổng tài trợ công - tư, từ đó hình thành đội ngũ nhân lực cho ngành văn hóa số.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: TRỌNG HẢI

Về nội dung liên quan đến nguồn lực đầu tư ngân sách cho phát triển văn hóa, đại biểu Trần Văn Khải nhận định, dự thảo nghị quyết xác định Nhà nước bảo đảm chi cho văn hóa hằng năm tối thiểu 2% tổng chi ngân sách là rất đúng, nhưng chưa đủ. Vấn đề không chỉ là 2%, mà là 2% đó được cơ cấu ra sao, nếu không làm rõ, chúng ta có thể đạt chỉ tiêu về tổng lượng chi, nhưng không đạt được những mục tiêu chiến lược về hiệu quả thực tế.

Vì vậy, đại biểu Trần Văn Khải đề xuất, ngoài việc đảm bảo mức sàn 2% tổng chi ngân sách nhà nước cho văn hóa, cần quy định rõ ưu tiên bố trí kế hoạch đầu tư công trung hạn và dự toán ngân sách hằng năm cho chuyển đổi số văn hóa, hạ tầng dữ liệu văn hóa quốc gia, số hóa di sản đã được xếp hạng...

* Thảo luận về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam, đa số các đại biểu Quốc hội đồng tình lấy ngày 24-11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam, người lao động được nghỉ làm việc và hưởng nguyên lương. Đồng thời lưu ý, cần phát huy hiệu quả các ngày lễ, ngày kỷ niệm lớn của dân tộc gắn với giá trị văn hóa truyền thống, nhằm lan tỏa sâu rộng các giá trị văn hóa, nâng cao ý thức gìn giữ, phát huy bản sắc dân tộc trong đời sống xã hội.