Đảo chính quân sự bất thành tại Bolivia

Ngày 26-6, truyền thông Bolivia đưa tin, các đơn vị quân đội do tướng Zuniga chỉ huy đã tập trung tại quảng trường Plaza Murillo, sau đó đột nhập vào dinh Tổng thống. Sau khi chiếm dinh Tổng thống, ông Zuniga tuyên bố cuộc tấn công vào trụ sở chính phủ là nhằm “thiết lập lại nền dân chủ” và “giải phóng các tù nhân chính trị”. Tuy nhiên, chỉ ít giờ sau đó, cảnh sát đã nhanh chóng giành lại quyền kiểm soát và binh lính quân đội rút khỏi quảng trường.

Cảnh sát bắt giữ cựu Tổng tư lệnh quân đội Bolivia Zuniga tại La Paz ngày 26-6. Ảnh: AP

Tổng thống Arce đã bổ nhiệm ông Jose Wilson Sanchez làm chỉ huy quân sự mới thay thế cho ông Zuniga. Phát biểu tại lễ nhậm chức sau đó, tân Tổng tư lệnh quân đội Bolivia Sanchez yêu cầu các binh sĩ trở về đơn vị và không nên có những hành động bất cẩn gây đổ máu. Chính phủ Bolivia cho biết, các binh sĩ tham gia cuộc tấn công vào trụ sở cũ của phủ tổng thống đã trở về nơi đóng quân.

Chiều cùng ngày 26-6, ông Zuniga đã bị bắt giữ và bị buộc tội khủng bố. Văn phòng Công tố viên Bolivia thông báo sẽ tiến hành một cuộc điều tra hình sự đối với tướng Zuniga và những người khác liên quan tới âm mưu đảo chính do ông cầm đầu. Lệnh bắt giữ công bố trên Đài Truyền hình Bolivia nêu rõ ông Zuniga và những người tham gia âm mưu đảo chính bị cáo buộc “thực hiện hành vi khủng bố và nổi dậy vũ trang chống an ninh công cộng và chủ quyền nhà nước”.

Trước đó, ngày 25-6, tướng Zuniga nhận thông báo bị cách chức Tổng tư lệnh quân đội do có những lời đe dọa nhằm vào cựu Tổng thống Evo Morales-Chủ tịch Đảng Phong trào xã hội chủ nghĩa (MAS). Ông Morales từng giữ chức Tổng thống Bolivia từ năm 2006 đến 2019. Báo chí Bolivia đưa tin, trong những ngày qua, tướng Zuniga đã có những phát biểu bất bình và phản đối ông Morales tái tranh cử vào năm 2025. Trước đó, ông Morales tuyên bố khả năng ra tái cử vào năm 2025. Tổng thống Arce, thành viên của MAS, từng đảm nhiệm chức Bộ trưởng Kinh tế dưới thời ông Morales. Ngoài ra, trước khi bị bắt giữ, tại quảng trường, tướng Zuniga đã bày tỏ sự thất vọng về việc điều hành kinh tế của chính phủ. Ông cũng tuyên bố sẽ làm mọi cách để ông Morales không thể quay trở lại lãnh đạo đất nước trong cuộc bầu cử năm sau.

Ngay sau khi chính biến xảy ra, Tổng thống Bolivia đã có bài phát biểu trên truyền hình, kêu gọi người dân bảo vệ nền dân chủ cũng như sự hỗ trợ từ quốc tế chống lại cuộc đảo chính: “Không còn nghi ngờ gì nữa, hôm nay là một ngày không bình thường trong đời sống của một đất nước khao khát dân chủ. Hôm nay, chúng ta đang chứng kiến một cuộc đảo chính toan tính của một nhóm quân nhân đang làm hoen ố quân phục của họ và tấn công Hiến pháp của đất nước. Chúng tôi lên án hành động của những quân nhân này. Chúng tôi sẽ duy trì nền dân chủ giành được bằng phiếu bầu của người dân Bolivia trong các cuộc bầu cử. Chúng tôi cần người dân Bolivia tổ chức và vận động chống lại cuộc đảo chính. Chúng tôi hoan nghênh các quốc gia và tổ chức quốc tế đã lên án hành động này, các quốc gia thân thiện đã lên tiếng ủng hộ nền dân chủ Bolivia”. Đại diện của các tổ chức xã hội từ nhiều vùng trên đất nước Nam Mỹ cũng xuống đường tuần hành để bảo vệ nền dân chủ, hưởng ứng lời kêu gọi của Tổng thống Arce.

Căng thẳng đang gia tăng tại Bolivia trước cuộc tổng tuyển cử năm 2025, trong đó cựu Tổng thống Morales dự kiến cạnh tranh với Tổng thống Arce, người từng là đồng minh của ông và giành chiến thắng trong cuộc bầu cử năm 2020. Điều này gây ra rạn nứt lớn trong nội bộ đảng cầm quyền, đặt nền chính trị Bolivia trước những thách thức khó đoán.

Chính phủ Bolivia và nhiều nhà lãnh đạo các nước đã lên án âm mưu đảo chính do tướng Zuniga cầm đầu. Theo Đại diện cấp cao về chính sách an ninh và đối ngoại của Liên minh châu Âu (EU) Josep Borrell, EU lên án bất kỳ âm mưu nào nhằm phá vỡ trật tự Hiến pháp ở Bolivia và lật đổ chính phủ được bầu cử dân chủ. Mỹ hiện cũng đang theo dõi chặt chẽ tình hình ở Bolivia, đồng thời kêu gọi các bên liên quan bình tĩnh và kiềm chế. Bộ Ngoại giao Nga ngày 27-6 tuyên bố Moscow lên án mạnh mẽ âm mưu đảo chính quân sự ở Bolivia, đồng thời cảnh báo chống lại bất cứ sự can thiệp phá hoại nào của nước ngoài vào công việc nội bộ của Bolivia và các quốc gia khác.

Các nước Mỹ Latin ngay lập tức bày tỏ tình đoàn kết với Chính phủ Bolivia trong thời điểm khó khăn sau đảo chính. Tổng thư ký Tổ chức các quốc gia châu Mỹ, ông Luis Almagro đã lên án mạnh mẽ vụ đảo chính ở Bolivia. Ông nhấn mạnh quân đội phải phục tùng chính quyền dân sự được bầu cử hợp pháp. Trong khi đó, Tổng thống Chile Gabriel Boric tuyên bố “không thể dung thứ cho bất kỳ hành vi vi phạm trật tự Hiến pháp hợp pháp nào ở Bolivia hoặc bất kỳ nơi nào khác”.

Lãnh đạo các nước Paraguay, Brazil, Mexico, Colombia, Peru, Cuba và Venezuela cho rằng, những gì diễn ra ở Bolivia không phù hợp với cam kết của nước này với Khối thị trường chung Nam Mỹ (Mercosur).

XUÂN PHONG