Giá điện giờ cao điểm: Cần tính đủ yếu tố dân sinh

Khung giờ cao điểm của hệ thống điện quốc gia hiện đã có sự điều chỉnh nhằm phản ánh sát hơn diễn biến nhu cầu sử dụng điện thực tế. Trước đây, giờ cao điểm được áp dụng trong khoảng thời gian từ 9 giờ 30 phút đến 11 giờ 30 phút và từ 17 giờ đến 20 giờ hằng ngày (trừ chủ nhật).

Hiện nay, khung giờ cao điểm được quy định từ 17 giờ 30 phút đến 22 giờ 30 phút các ngày từ thứ hai đến thứ bảy, kéo dài thêm 2 giờ vào buổi tối so với trước đây-khoảng thời gian nhu cầu sử dụng điện của toàn xã hội đạt mức cao nhất. Riêng chủ nhật không áp dụng giờ cao điểm. Tuy nhiên, cơ chế này hiện mới áp dụng đối với nhóm khách hàng sản xuất, kinh doanh. Với khách hàng sử dụng điện sinh hoạt, tiền điện vẫn được tính theo biểu giá bán lẻ điện sinh hoạt bậc thang, trong đó mức giá tăng dần theo các bậc sản lượng điện tiêu thụ trong tháng.

Công ty Điện lực Thái Nguyên kiểm tra, sửa chữa, lắp đặt hệ thống điện sinh hoạt miễn phí tại gia đình có hoàn cảnh khó khăn. Ảnh: ANH PHƯƠNG

Nhằm khuyến khích dịch chuyển phụ tải, giảm áp lực cho hệ thống điện vào giờ cao điểm, Bộ Công Thương đang đề xuất nghiên cứu áp dụng biểu giá TOU đối với khách hàng sinh hoạt. Tại dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực để trình Quốc hội khóa XVI tại Kỳ họp thứ hai, Bộ Công Thương đề xuất nghiên cứu áp dụng biểu giá TOU đối với khách hàng sinh hoạt khi đáp ứng đủ điều kiện kỹ thuật. Đây là cơ chế trong đó giá điện được phân chia theo các khung giờ sử dụng; điện sử dụng vào giờ cao điểm có mức giá cao hơn, còn điện vào giờ thấp điểm có mức giá thấp hơn nhằm khuyến khích khách hàng điều chỉnh hành vi sử dụng điện.

Xét về kỹ thuật và nguyên lý kinh tế, đây là một giải pháp phù hợp với xu hướng quản lý nhu cầu điện hiện đại. Khi hệ thống điện thường xuyên chịu áp lực vào những thời điểm phụ tải tăng cao, việc sử dụng công cụ giá để khuyến khích dịch chuyển một phần nhu cầu sang giờ thấp điểm có thể giúp giảm áp lực vận hành, hạn chế nguy cơ quá tải, nâng cao hiệu quả khai thác nguồn điện; đồng thời giảm áp lực đầu tư nguồn điện và lưới điện chỉ để đáp ứng vài giờ phụ tải đỉnh trong ngày. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là cơ chế này có thực sự phù hợp khi áp dụng đại trà đối với các hộ gia đình hay không?

Băn khoăn với đề xuất này, chị Nguyễn Thị Thanh, phường Phú Diễn, TP Hà Nội, cho biết, khoảng thời gian từ 17 giờ 30 phút đến 22 giờ 30 phút hằng ngày là thời điểm phần lớn gia đình sử dụng điện nhiều nhất: Người lao động trở về nhà sau giờ làm, chuẩn bị bữa tối, sử dụng điều hòa, giặt giũ, chăm sóc con cái, học tập và nghỉ ngơi. Sẽ rất khó để yêu cầu họ chuyển những hoạt động thiết yếu đó sang sau 22 giờ 30 phút để tránh giá điện cao điểm. Đây cũng là điểm khác biệt căn bản giữa hộ gia đình và doanh nghiệp.

Khác với doanh nghiệp sản xuất, nơi hoạt động tiêu thụ điện có thể được lập kế hoạch, điều chỉnh thời gian vận hành máy móc hoặc dịch chuyển một phần sản xuất sang giờ thấp điểm, nhu cầu sử dụng điện của hộ gia đình lại gắn chặt với nhịp sinh hoạt hằng ngày. Chính vì vậy, nếu áp dụng giá điện cao hơn đúng vào thời điểm nhu cầu sinh hoạt tự nhiên của người dân tăng mạnh, chính sách có thể tạo ra những tác động xã hội đáng kể, nhất là đối với các hộ thu nhập thấp, gia đình có trẻ nhỏ hoặc người cao tuổi sẽ khó thay đổi hành vi sử dụng điện và có nguy cơ chịu tác động lớn hơn.

Thông tin về vấn đề này, đại diện Bộ Công Thương, ông Bùi Quốc Hùng, Phó cục trưởng Cục Điện lực cho biết, đề xuất tính giá điện theo khung giờ hiện mới ở giai đoạn nghiên cứu. Việc triển khai chỉ được xem xét sau khi đánh giá đầy đủ tác động đến khách hàng, đồng thời bảo đảm hạ tầng kỹ thuật, trong đó có việc thay thế công tơ hiện nay bằng công tơ có khả năng đo điện theo khung giờ. Để nâng cao hiệu quả sử dụng điện, cơ quan quản lý tiếp tục khuyến nghị người dân sử dụng điện tiết kiệm, theo dõi thường xuyên sản lượng tiêu thụ và hạn chế sử dụng đồng thời nhiều thiết bị công suất lớn trong giờ cao điểm để giảm chi phí hằng tháng.

Mục tiêu điều chỉnh phụ tải và sử dụng điện hiệu quả là cần thiết trong bối cảnh nhu cầu điện ngày càng tăng. Tuy nhiên, một chính sách liên quan trực tiếp đến chi phí sinh hoạt của đại bộ phận người dân cần được đánh giá trên cả phương diện kinh tế-xã hội và khả năng thích ứng của người dân.