Giải pháp giúp con đối mặt với áp lực thi cử

Khi tiếng quát tháo không còn quyền năng

Trong nuôi dạy con cái, đặc biệt là giai đoạn thi cử, sai lầm lớn nhất của cha mẹ là biến mình thành "máy phát tín hiệu" liên tục với các câu lệnh: "Học đi", "Sắp thi rồi sao còn ngồi đó?". Thạc sĩ Tâm lý Nguyễn Thị Lanh (Công ty cổ phần Học viện Minh Trí Thành) khẳng định: “Việc quát tháo hay chê bai chỉ khiến não bộ đứa trẻ rơi vào trạng thái "đóng băng" hoặc phản kháng".

Thay vì tạo ra một cuộc chiến tâm lý, cha mẹ thông thái chọn cách tôn trọng cảm xúc của con. Bởi kết quả không đến từ số giờ ngồi trên bàn học, mà đến từ mức độ tập trung sâu. Khi trẻ cảm thấy được thấu hiểu, chúng không còn mất năng lượng để đối phó với cha mẹ, mà dành toàn bộ sức lực đó để đạt hiệu suất cao nhất.

Nhiều sĩ tử tự mang trong mình những áp lực trong mùa thi cử. Ảnh minh họa

"Gọng kìm" mang tên tự kỳ vọng

Tuy nhiên, có một thực tế đáng suy ngẫm: Ngay cả khi cha mẹ đã học cách buông bỏ áp đặt, nhiều học sinh vẫn rơi vào trạng thái "ngộp thở" trong chính căn phòng của mình. Áp lực lúc này không đến từ những lời quát tháo bên ngoài, mà đến từ chiếc "gông cùm"mà các em tự đeo vào cho bản thân. Đó là khao khát được chứng tỏ mình, là nỗi sợ trở thành "kẻ thất bại" trong mắt những người yêu thương, khiến mong muốn làm cha mẹ tự hào vô tình biến thành gánh nặng ngàn cân.

Theo Thạc sĩ Tâm lý Nguyễn Thị Lanh, áp lực vốn có tính hai mặt. Nếu được đặt ở mức độ vừa phải, nó như một luồng điện kích thích tư duy, tạo ra động lực để học sinh chinh phục mục tiêu. Nhưng khi sự kỳ vọng vượt quá giới hạn chịu tải của cá nhân, nó sẽ lập tức "phản chủ". Lúc này, bộ não không còn hoạt động để tiếp nhận kiến thức mà chuyển sang cơ chế "chống trả hoặc bỏ chạy". Thời gian ngồi vào bàn học có thể tăng lên gấp đôi, gấp ba, nhưng kiến thức thu nhận được chỉ là những mảng màu mơ hồ, gượng ép. 

Hệ lụy không chỉ dừng lại ở bảng điểm. Khi chiếc "lò xo" tâm lý bị nén quá mức mà không có điểm tựa để giải tỏa, nó sẽ tàn phá cơ thể và tâm hồn các em một cách thầm lặng. Về mặt thể chất, sĩ tử dễ rơi vào vòng xoáy mất ngủ, chán ăn, đau bao tử ... Về mặt tinh thần, sự trống rỗng và ngột ngạt bao trùm khiến các em dễ trở nên cáu gắt hoặc thu mình vào vỏ ốc cô độc. Những giọt nước mắt rơi xuống trong bóng đêm không chỉ vì một bài toán khó, mà vì cảm giác thất vọng về chính mình.

Giải pháp để tháo gỡ gọng kìm này, theo Thạc sĩ Nguyễn Thị Lanh, không phải là bảo con "đừng kỳ vọng nữa", mà là giúp con chuyển hóa áp lực thành "khát vọng" từ sớm. Khi mục đích học hành chỉ để "vừa lòng người khác" hoặc để "đạt điểm cao", áp lực sẽ cực lớn. Nhưng khi lý do đủ lớn - học để trở thành người có giá trị, để kiến tạo tương lai, để thành công và giúp đỡ mọi người trong xã hội - thì sự nỗ lực sẽ đến từ bên trong một cách tự nhiên. Khi đó, kỳ thi không còn là "án tử", mà là một nấc thang để các em tự tin bước tới giấc mơ của chính mình.

Thạc sĩ Tâm lý Nguyễn Thị Lanh trong một buổi chia sẻ với các bậc cha mẹ về phương pháp nuôi dạy con.

Kết quả một kỳ thi không quyết định cả chặng đường

Để con không bị "đuối" trước những kỳ vọng tự thân, cha mẹ cần giúp con thay đổi tư duy: Kết quả từ những kỳ thi không phải là tất cả, các con có thể học từ cuộc sống và học từ người thành công. Kiến thức học thuật chỉ chiếm một nửa hành trang.

Để giúp thí sinh giảm tải căng thẳng, Thạc sĩ Nguyễn Thị Lanh đưa ra 3 hướng dẫn cụ thể:

Hướng dẫn các con lập kế hoạch cụ thể vì căng thẳng xảy ra phần lớn do công việc lan man, rối rắm. Hãy chia nhỏ mục tiêu lớn thành những nhiệm vụ nhỏ hằng ngày.

Đừng học "nước rút" đến mức kiệt sức. Một chế độ nghỉ ngơi hợp lý giúp bộ não tái tạo, tránh tình trạng "rỗng" kiến thức ngay thời điểm quan trọng nhất.

Hãy thường xuyên chuyện trò, hỏi han, tâm sự để hiểu con đang suy nghĩ gì. Quan trọng nhất là giúp các em biết cách tự thấu hiểu và công nhận những nỗ lực của chính mình thay vì chỉ nhìn vào điểm số.

Kỳ thi THPT hay bất kỳ thi nào khác không mang tính kết thúc. Nếu các em mãi giữ cảm giác lo sợ thất bại, tương lai sẽ bị kéo lại ở tuổi 18.

Cha mẹ hãy là người nhắc con rằng: Đây chỉ là kỳ thi mở định hướng. Có những cánh cửa khép lại nhưng sẽ có nhiều cơ hội khác mở ra, đôi khi còn tuyệt vời hơn những gì bản thân mong chờ. Hãy để tình yêu thương và giấc mơ làm động lực dẫn lối, thay vì biến điểm số thành gánh nặng trên vai con.