Góc nhìn giáo dục: “Cú hích” học bổng cần thiết

Theo Nghị định số 179/2026/NĐ-CP ngày 20-5-2026 của Chính phủ, sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh tiến sĩ các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt, công nghệ chiến lược, nếu đủ điều kiện, tiêu chuẩn sẽ được hưởng học bổng với mức 3,7-5,5 triệu đồng/tháng (với sinh viên); 5,5-7,4 triệu đồng/tháng (với học viên cao học) và 7,4-8,4 triệu đồng/tháng với nghiên cứu sinh tiến sĩ. Chính sách này áp dụng cho đối tượng tuyển sinh từ năm 2025 trở đi, thời điểm cấp học bổng tính từ ngày 1-9-2026.

Khoa học cơ bản, kỹ thuật, công nghệ nhìn chung là các ngành đào tạo “khó, khổ”. Thêm nữa, cơ hội việc làm, thu nhập thường không cao như nhiều ngành nghề khác, bởi vậy, không ít ngành hiện đang rất khó khăn trong tuyển sinh. Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, tỷ lệ người học lĩnh vực STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học) tại Việt Nam hiện chỉ đạt khoảng 27-31%, thấp hơn so với nhiều nước trong khu vực và thế giới (tỷ lệ này ở Singapore là 46%, Malaysia là 50%, Đức là 39%...). Các ngành này chưa thực sự thu hút được đông đảo người học, trong đó có nhân tài, chưa có những cơ chế đột phá nên mặc dù đã đạt được những thành tựu đáng khích lệ nhưng tốc độ phát triển cũng như quy mô, tiềm lực, trình độ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ở nước ta còn khoảng cách xa so với nhóm các nước phát triển... Trong bối cảnh đó, chính sách học bổng nói trên được kỳ vọng sẽ góp phần tạo “cú hích” nhằm thu hút, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác đào tạo, nghiên cứu sáng tạo trong lĩnh vực quan trọng này.

Ảnh minh họa: TTXVN

Thực tiễn cho thấy, mô hình tăng trưởng theo chiều rộng dựa vào tài nguyên, lao động giá rẻ, phụ thuộc vào vốn, quy mô sản xuất... đã không còn phù hợp với xu hướng thời đại, thay vào đó là mô hình tăng trưởng theo chiều sâu, dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và giá trị gia tăng cao. Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo đã trở thành nền tảng, động lực chủ yếu quyết định đến tăng trưởng nhanh, bền vững và sức cạnh tranh của quốc gia. Nhìn ở góc độ này, rõ ràng, việc đầu tư cho đào tạo nhân lực khoa học, công nghệ không chỉ là chính sách giáo dục mà còn là quyết sách chiến lược đối với tương lai đất nước, đòi hỏi các chủ trương, giải pháp đồng bộ, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị. Chính sách học bổng dành cho người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt, công nghệ chiến lược là cần thiết và kịp thời. Tuy nhiên, để tạo chuyển biến thực chất, cùng với hỗ trợ tài chính, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm xây dựng môi trường nghiên cứu, làm việc hiện đại, cởi mở, sáng tạo, có chế độ đãi ngộ xứng đáng đối với đội ngũ trí thức, nhà khoa học, đồng thời tháo gỡ những rào cản về tư duy, cơ chế quản lý và thể chế đang kìm hãm sự phát triển của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo...