• Click để copy

Hiểu thêm một phần của lịch sử văn hóa dân tộc

Trước đây, từng có nhiều tài liệu và cuốn sách viết về ả đào (hay ca trù) dưới góc nhìn lịch sử, văn học hay khảo cứu tư liệu Hán Nôm. Ở cuốn sách “Ả đào-một khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật”, tác giả-nhà nghiên cứu âm nhạc Bùi Trọng Hiền lại chọn một cách tiếp cận khác, đó là đi sâu vào những khía cạnh lịch sử, không gian văn hóa và hệ âm luật của chính loại hình nghệ thuật cổ truyền này.

Cuốn sách vừa được Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) ra mắt bạn đọc và phát hành rộng rãi. Đây là công trình được nhà nghiên cứu âm nhạc Bùi Trọng Hiền dành gần 10 năm để điền dã, nghiên cứu và thực hiện, từ lời trăn trở của Nghệ nhân dân gian Nguyễn Phú Đẹ-kép đàn bậc nhất của vùng châu thổ sông Hồng-rằng đào kép trẻ theo ca trù hiện nay phần lớn đều “đàn hát không có phách, không đúng khuôn khổ”. Có nghĩa, giới trẻ kế thừa đã và đang đàn hát sai hoàn toàn so với chuẩn mực của ca trù trong cổ truyền. Vậy thế nào là chuẩn mực cổ điển của ca trù? Liệu có cách nào giải quyết vấn đề này?... “Hàng loạt câu hỏi cứ âm ỉ trong đầu tôi, nếu không ai làm, không ai giải mã thì loại hình di sản “thính phòng” đã được UNESCO ghi danh này có lẽ sẽ dần biến mất chứ không chỉ dừng lại ở cảnh báo: Cần được bảo vệ khẩn cấp”, nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền bày tỏ.

Hiểu thêm một phần của lịch sử văn hóa dân tộc
Nhà nghiên cứu âm nhạc Đặng Hoành Loan (bên trái) nhận xét cuốn sách có những phát hiện mới, quan trọng về lịch sử, nghệ thuật ả đào. 

Cuốn sách “Ả đào-một khảo cứu về lịch sử và hệ âm luật” dày 600 trang, bên cạnh những phát hiện có tính bước ngoặt về ca trù, tác giả còn kể những câu chuyện thú vị và cảm động suốt tiến trình phát triển, mai một của thể loại âm nhạc cổ xưa nhất của người Việt.

Qua 7 phần nội dung cuốn sách, bạn đọc từng bước đi vào thế giới đầy tính nghệ thuật, đậm tinh thần văn hóa Việt Nam của hát ả đào. Phần 1 "Không gian văn hóa-chức năng xã hội và những hình thức biểu hiện của nghệ thuật ả đào" đem đến cái nhìn toàn diện hơn về thể loại nhạc hơn nghìn năm tuổi này (có từ thời Lý). Phần 2 "Khổ phách-khổ đàn" làm sáng tỏ những khuôn thước trong bài bản bấy lâu nay vẫn được xem như bí truyền của giới nghề. Phần 3 "Cung điệu nhạc ả đào", với phương pháp tiếp cận mới, hệ thống cung điệu nhạc ả đào đã được định nghĩa theo cách nhìn khoa học âm nhạc, từ đó xác định có bao nhiêu loại cung điệu trong thể loại, cấu tạo các cung điệu ứng với hệ thống bài bản ả đào như thế nào.

Phần 4 "Hình thức-cấu trúc bài bản", qua phần này, đào kép thế hệ mới hoàn toàn có thể tiếp cận, nhận diện bài bản một cách dễ dàng và khoa học, cũng như hiểu thêm về vai trò, chức năng của chúng trong nhạc ả đào. Phần 5 "Nghệ thuật trống chầu", căn cứ vào lời giảng của nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ, kết hợp với tài liệu dạy trống chầu ấn hành từ đầu thế kỷ 20 cùng các căn cứ trong tư liệu vang, đã tổng kết toàn diện và từng phần chi tiết nguyên tắc chơi trống chầu của quan viên ả đào. Phần 6 "Nhà hát cô đầu-góc nhìn lịch sử văn hóa" đưa ra một cách nhìn khác về nhà hát cô đầu, một cách nhìn nhân văn hơn với thế hệ những nghệ sĩ ả đào-họ đã trở thành một phần của lịch sử văn hóa dân tộc. Phần 7 là phụ lục ảnh tư liệu đào kép thế kỷ 20. 

“Hy vọng các đào kép thế hệ mới sẽ nhận diện được khuôn vàng thước ngọc của cha ông, hiệu chỉnh lại lời ca, lá phách, tiếng đàn của mình về với đúng chuẩn mực ả đào cổ điển thông qua cuốn sách của tác giả. Và như thế, di sản vô giá nghìn năm tuổi mới được bảo tồn nguyên vẹn, đúng nghĩa”, nhà nghiên cứu âm nhạc Đặng Hoành Loan cho hay.

Bài và ảnh: CHÂU XUYÊN

Bài liên quan

Tin mới

Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì Hội nghị thúc đẩy động lực tăng trưởng đầu tư công năm 2025
Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì Hội nghị thúc đẩy động lực tăng trưởng đầu tư công năm 2025

Sáng 20-5, tại Hà Nội, Thủ tướng Phạm Minh Chính và các Phó thủ tướng chủ trì Hội nghị thúc đẩy động lực tăng trưởng đầu tư công năm 2025.

Xây dựng các nghị định phân cấp, phân quyền gắn với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp lĩnh vực tài chính, ngân hàng
Xây dựng các nghị định phân cấp, phân quyền gắn với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp lĩnh vực tài chính, ngân hàng

Ngày 19-5, Thủ tướng Chính phủ có Công điện số 67/CĐ-TTg gửi Bộ trưởng Bộ Tài chính; Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam yêu cầu triển khai thực hiện Kế hoạch xây dựng các nghị định phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền gắn với mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng.

Thủ tướng Phạm Minh Chính: Đến hết tháng 7-2025 phải cơ bản hoàn thành việc xây dựng Trung tâm Hội chợ Triển lãm quốc gia
Thủ tướng Phạm Minh Chính: Đến hết tháng 7-2025 phải cơ bản hoàn thành việc xây dựng Trung tâm Hội chợ Triển lãm quốc gia

Sáng 19-5, kiểm tra tiến độ xây dựng Trung tâm Hội chợ Triển lãm Quốc gia tại huyện Đông Anh, TP Hà Nội, Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu khẩn trương hoàn thành trung tâm để chào mừng, phục vụ Triển lãm thành tựu của đất nước dịp 80 năm Cách mạng Tháng Tám (19-8-1945 / 19-8-2025) và Quốc khánh 2-9 (2-9-1945 / 2-9-2025). Cùng đi có lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương, TP Hà Nội.

Thủ tướng Phạm Minh Chính phát lệnh khởi công xây dựng cầu Tứ Liên, Hà Nội
Thủ tướng Phạm Minh Chính phát lệnh khởi công xây dựng cầu Tứ Liên, Hà Nội

Sáng 19-5, Thủ tướng Phạm Minh Chính dự Lễ khởi công dự án đầu tư xây dựng cầu Tứ Liên và đường dẫn hai đầu cầu, từ nút giao với đường Nghi Tàm đến nút giao với đường Trường Sa, TP Hà Nội.

Chính phủ trình Quốc hội chủ trương đầu tư dự án đường cao tốc Quy Nhơn - Pleiku
Chính phủ trình Quốc hội chủ trương đầu tư dự án đường cao tốc Quy Nhơn - Pleiku

Sáng 19-5, Chính phủ trình Quốc hội chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường bộ cao tốc Quy Nhơn - Pleiku.

Xử phạt gần 50 triệu đồng đối với cơ sở kinh doanh mỹ phẩm giả mạo nhãn hiệu và mỹ phẩm nhập lậu
Xử phạt gần 50 triệu đồng đối với cơ sở kinh doanh mỹ phẩm giả mạo nhãn hiệu và mỹ phẩm nhập lậu

Ngày 14/5/2025 Chi cục trưởng Chi cục quản lý thị trường tỉnh Vĩnh Phúc đã ban hành Quyết định xử phạt vi phạm hành chính, xử phạt đối với Hộ kinh doanh Nguyễn Anh Minh, địa chỉ tổ dân phố Lai Sơn, phường Đồng Tâm, thành phố Vĩnh Yên, tỉnh Vĩnh Phúc với số tiền 46 triệu đồng về các hành vi vi phạm Buôn bán hàng hóa (mỹ phẩm) giả mạo nhãn hiệu, Kinh doanh hàng hóa (mỹ phẩm) nhập lậu, đồng thời áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc tiêu hủy toàn bộ mỹ phẩm vi phạm trị giá 47 triệu đồng.