Hoạt động xuất bản đang được định vị lại vị trí, vai trò

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản (Dự thảo) do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì xây dựng, đang được Bộ Tư pháp thẩm định.

Định vị lại vị trí, vai trò của hoạt động xuất bản

Theo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Dự thảo được xây dựng trên cơ sở quán triệt sâu sắc và thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, đường lối của Đảng về phát triển văn hóa, phát triển công nghiệp văn hóa, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia, phát triển kinh tế tư nhân và hội nhập quốc tế.

Trong đó, điểm mới có ý nghĩa nền tảng nhất của Dự thảo là việc sửa đổi Điều 3 “Vị trí, mục đích của hoạt động xuất bản” theo hướng xác định đầy đủ hơn vị trí, vai trò của hoạt động xuất bản trong giai đoạn phát triển mới.

Lần đầu tiên luật quy định hoạt động xuất bản không chỉ là lĩnh vực văn hóa, tư tưởng của Đảng, Nhà nước và nhân dân mà còn là ngành kinh tế - công nghệ, bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa và hạ tầng tri thức quốc gia; là công cụ chủ đạo của giáo dục, đào tạo; là động lực phát triển tri thức, đổi mới sáng tạo; là công cụ ngoại giao văn hóa và phát huy sức mạnh mềm quốc gia.

Việc xác lập vị trí mới của hoạt động xuất bản tạo cơ sở chính trị và pháp lý cho việc xây dựng các cơ chế, chính sách phát triển xuất bản phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên số.

Đại biểu tham quan trưng bày của ngành xuất bản Việt Nam tại Triển lãm thành tựu đất nước. Ảnh minh hoạt: qdnd.vn

Chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, Dự thảo thể hiện rõ sự chuyển dịch từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển. Theo đó, Điều 6 “Quản lý Nhà nước về hoạt động xuất bản” được sửa đổi theo hướng đổi mới nội dung quản lý Nhà nước, tăng cường quản lý bằng dữ liệu, công nghệ số và hậu kiểm.

Trong khi đó, Điều 7 “Chính sách của Nhà nước với hoạt động xuất bản” được sửa đổi toàn diện, hình thành hệ thống chính sách phát triển tương đối đầy đủ đối với hoạt động xuất bản.

Theo đó, Nhà nước không chỉ thực hiện chức năng quản lý mà còn giữ vai trò kiến tạo môi trường thuận lợi để hoạt động xuất bản phát triển. Các chính sách mới tập trung vào ưu đãi đầu tư, hỗ trợ chuyển đổi số, phát triển nguồn nhân lực, phát triển văn hóa đọc, xúc tiến trao đổi bản quyền, ngoại giao văn hóa, hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ và khuyến khích hợp tác công tư.

Đặc biệt, lần đầu tiên luật xác lập nguyên tắc Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong định hướng phát triển hoạt động xuất bản, đồng thời huy động mạnh mẽ nguồn lực xã hội, thúc đẩy hợp tác công tư, phát triển hệ sinh thái sáng tạo và công nghiệp nội dung số. Đây là bước chuyển quan trọng từ tư duy quản lý đơn thuần sang tư duy phát triển và kiến tạo.

Thiết lập khuôn khổ pháp lý cho chuyển đổi số toàn diện

Dự thảo cũng lần đầu tiên hình thành khuôn khổ pháp lý tương đối đầy đủ cho chuyển đổi số trong hoạt động xuất bản.

Các quy định mới (Điều 4, Điều 6, Điều 7 và các Điều 45 đến Điều 50) được bổ sung liên quan đến dữ liệu ngành xuất bản, hệ thống thông tin quản lý, nền tảng số, cơ sở cung cấp dịch vụ trung gian phát hành xuất bản phẩm, xuất bản điện tử, kết nối và chia sẻ dữ liệu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và các công nghệ số trong hoạt động xuất bản.

Đồng thời, dự thảo bổ sung cơ chế quản lý, giám sát, hậu kiểm và xử lý vi phạm trên môi trường điện tử; xác định rõ trách nhiệm của các chủ thể tham gia hệ sinh thái xuất bản số; tăng cường bảo vệ quyền tác giả trên môi trường mạng.

So với Luật Xuất bản hiện hành, đây không chỉ là việc sửa đổi các quy định về xuất bản điện tử mà là sự hình thành một hệ sinh thái pháp lý mới cho hoạt động xuất bản trong môi trường số, bao gồm dữ liệu, công nghệ, nền tảng, hạ tầng phân phối và cơ chế quản lý phù hợp với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo và kinh tế số.

Mở rộng không gian phát triển của nhà xuất bản

Nội dung Điều 12, các điều từ Điều 14 đến Điều 20 Dự thảo cho thấy bước đột phá trong việc mở rộng không gian hoạt động của nhà xuất bản.

Theo đó, ngoài việc bổ sung đối tượng được thành lập nhà xuất bản, dự thảo đề xuất cho phép nhà xuất bản tham gia tổ hợp xuất bản - truyền thông, tập đoàn xuất bản - truyền thông; được hoạt động báo chí theo quy định của pháp luật về báo chí và hoạt động truyền thông theo quy định của pháp luật có liên quan.

Các quy định về quản trị nhà xuất bản, tiêu chuẩn lãnh đạo nhà xuất bản, tiêu chuẩn biên tập viên cũng được sửa đổi theo hướng chuyên nghiệp hóa, hiện đại hóa và phù hợp với yêu cầu phát triển trong môi trường số.

Đây là lần đầu tiên pháp luật về xuất bản tạo cơ sở pháp lý cho việc hình thành các chủ thể xuất bản có quy mô lớn, hoạt động đa nền tảng, đa sản phẩm, đa dịch vụ, đủ năng lực cạnh tranh trong nước và từng bước vươn ra thị trường khu vực, quốc tế.

Hình thành hệ sinh thái xuất bản và phát triển công nghiệp nội dung

Nội dung Điều 7, Điều 12 và Điều 23 cho thấy, quản lý hoạt động xuất bản được chuyển từ tư duy quản lý xuất bản phẩm đơn thuần sang tư duy phát triển hệ sinh thái xuất bản và công nghiệp nội dung.

Dự thảo đề xuất mở rộng đối tượng liên kết trong hoạt động xuất bản; tạo điều kiện để doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp truyền thông, cơ sở giáo dục, thư viện, tổ chức nghiên cứu, tổ chức sáng tạo nội dung và các chủ thể khác tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị xuất bản.

Đồng thời, Dự thảo đề xuất bổ sung cơ chế khai thác, chuyển thể, thương mại hóa nội dung xuất bản phẩm; phát triển sản phẩm phái sinh; số hóa và phân phối nội dung trên nhiều nền tảng; thúc đẩy hình thành chuỗi giá trị sáng tạo từ xuất bản phẩm đến các sản phẩm văn hóa, giáo dục, giải trí và nội dung số.

Nếu được thông qua, đây là bước thể chế hóa quan trọng chủ trương phát triển xuất bản trở thành hạt nhân của hệ sinh thái sáng tạo, công nghiệp nội dung và công nghiệp văn hóa.

Hình thành mô hình tổ hợp xuất bản - truyền thông và tập đoàn xuất bản - truyền thông

Dự thảo Luật lần đầu tiên bổ sung cơ sở pháp lý cho việc hình thành tổ hợp xuất bản - truyền thông và tập đoàn xuất bản - truyền thông (Điều 12).

Theo đó, nhà xuất bản có thể giữ vai trò nòng cốt trong việc liên kết với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghệ, truyền thông, giáo dục, phát hành, dữ liệu, bản quyền và các lĩnh vực liên quan để hình thành các tổ hợp hoặc tập đoàn hoạt động theo chuỗi giá trị.

Việc bổ sung mô hình này nhằm khắc phục tình trạng hoạt động phân tán, quy mô nhỏ, thiếu liên kết; tạo điều kiện tập trung nguồn lực, nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển các doanh nghiệp xuất bản mạnh và thực hiện mục tiêu hình thành các tổ chức xuất bản có quy mô lớn theo định hướng của Đảng.