Khả năng tham gia AUKUS của Nhật Bản chưa rõ ràng

Đây không phải lần đầu tiên khả năng hợp tác giữa Mỹ, Anh và Australia với Nhật Bản trong khuôn khổ AUKUS được đề cập. Tuy nhiên triển vọng Tokyo tham gia thỏa thuận này vẫn chưa rõ ràng. 

Theo tờ Financial Times, ngày 8-4, Bộ trưởng Quốc phòng các nước thành viên AUKUS ra tuyên bố chung cho biết sẽ xem xét đưa Nhật Bản vào trụ cột thứ hai, là một phần của Thỏa thuận AUKUS tập trung vào công nghệ tiên tiến, từ trí tuệ nhân tạo (AI) và điện toán lượng tử đến năng lực dưới biển và vũ khí siêu thanh. Việc xem xét mối quan hệ hợp tác này với Tokyo dựa trên sức mạnh của Nhật Bản và quan hệ đối tác song phương chặt chẽ về quốc phòng giữa Nhật Bản với 3 nước thành viên AUKUS.

Bộ trưởng Quốc phòng 3 nước Mỹ, Anh và Australia (từ trái qua). Ảnh: NHK

Thỏa thuận AUKUS được Mỹ, Anh và Australia thiết lập vào năm 2021, với trụ cột thứ nhất tập trung vào việc cung cấp tàu ngầm tấn công năng lượng hạt nhân cho Australia. Các thành viên AUKUS đã nhất trí không xem xét bổ sung đối tác vào trụ cột thứ nhất này. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Lloyd Austin, Bộ trưởng Quốc phòng Anh Grant Shapps vàBộ trưởng Quốc phòng Australia Richard Marles  cho biết các đồng minh cam kết nâng cao năng lực quân sự cho lực lượng của mình, song tin rằng “thu hút các đối tác cùng chí hướng vào trụ cột thứ hai sẽ củng cố việc này”.

Tuyên bố chung nêu rõ 3 đồng minh AUKUS không mời Nhật Bản tham gia thỏa thuận này, nhưng nhấn mạnh hy vọng sẽ hợp tác với Nhật Bản trong tương lai khi Tokyo đáp ứng một số điều kiện nhất định. Một số nhân vật trong chính quyền của Tổng thống Joe Biden đã thúc đẩy việc bổ sung Nhật Bản vào đối tác của trụ cột thứ hai. 

Phó thư ký báo chí Bộ Quốc phòng Mỹ Sabrina Singh ngày 8-4 cho biết mục đích của AUKUS là xác định con đường tối ưu để Australia có được năng lực tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân, được trang bị vũ khí thông thường, cũng như hợp tác trên một loạt công nghệ quốc phòng tiên tiến khác, đồng thời AUKUS đang xem xét hợp tác với Nhật Bản trong các dự án năng lực tiên tiến.

Chính quyền của Tổng thống Mỹ Joe Biden đã cho thấy lập trường tích cực đối với sự tham gia của các đồng minh và các nước thân thiện, trong đó có Nhật Bản, liên quan đến trụ cột thứ hai trong AUKUS. Dự kiến tại Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Nhật Bản diễn ra vào ngày 10-4 tại Washington, hai bên sẽ có các cuộc thảo luận liên quan đến nội dung về hợp tác kỹ thuật giữa AUKUS và Nhật Bản. 

Trong một tuyên bố, Thủ tướng Nhật Bản Kishida Fumio nhấn mạnh rằng: “Để đạt được mục tiêu xây dựng một Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương tự do và rộng mở, Nhật Bản mong muốn tăng cường hợp tác nhiều hơn với Mỹ, Vương quốc Anh và Australia-những đối tác quan trọng về  quốc phòng và an ninh”. Nhà lãnh đạo Nhật Bản đang có chuyến thăm Mỹ kéo dài 7 ngày, nhằm làm sâu sắc thêm mối quan hệ hợp tác trong lĩnh vực quân sự với đồng minh Washington, đồng thời tăng cường liên kết trong nhiều lĩnh vực khác bao gồm lĩnh vực an ninh kinh tế, vũ trụ...

Trong khi đó, Anh, Australia và một số thành viên trong Chính phủ Mỹ cho rằng còn quá sớm để bổ sung đối tác cho AUKUS. Anh và Australia muốn bảo đảm 3 thành viên ban đầu có thể giải quyết được những thách thức khi hợp tác trong các dự án đòi hỏi chia sẻ thông tin bí mật cao. Reuters ngày 9-4 cho biết, Australia đã hạ thấp khả năng Nhật Bản có thể sớm tham gia AUKUS và lưu ý rằng bất kỳ sự hợp tác nào sẽ được thực hiện trên cơ sở từng dự án khi có sự thay đổi trong thỏa thuận về việc thêm thành viên mới. 

Vài giờ sau khi các bộ trưởng AUKUS ra tuyên bố chung, Thủ tướng Australia Anthony Albanese nêu rõ Nhật Bản là đối tác thân thiết, song cho biết không có kế hoạch thêm thành viên thứ tư vào thỏa thuận. 3 nước sẽ xem xét hợp tác với Nhật Bản về các dự án công nghệ quân sự. 

Một nguồn tin ngoại giao tiết lộ, Canberra lo ngại việc bổ sung thêm quốc gia thứ tư vào liên minh sẽ làm phức tạp và làm sao nhãng nhiệm vụ vốn đã khó khăn là mua tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân. Một phần của Thỏa thuận AUKUS nêu rõ Washington và London phải hỗ trợ Canberra xây dựng lực lượng tàu ngầm hạt nhân. Một quan chức Chính phủ Nhật Bản tiết lộ các cuộc thảo luận về việc Nhật Bản chính thức gia nhập liên minh có thể sẽ không được Australia hoặc Anh hoan nghênh cho đến khi các bên đạt được kết quả cụ thể từ AUKUS.

XUÂN PHONG