Khi người trẻ “du lịch để hiểu”: Hành trình tìm lại chiều sâu văn hóa

Từ du lịch “check-in” đến nhu cầu trải nghiệm văn hóa

Thực tế cho thấy, trong một thời gian dài, hoạt động du lịch của một bộ phận người trẻ chủ yếu gắn với nhu cầu “check-in”, ghi lại hình ảnh tại các địa điểm nổi tiếng để chia sẻ trên mạng xã hội. Không ít chuyến đi được thiết kế với lịch trình dày đặc, ưu tiên số lượng điểm đến hơn chất lượng trải nghiệm, dẫn đến việc tiếp cận văn hóa, đời sống địa phương còn hạn chế.

Tuy nhiên, cùng với sự thay đổi trong nhận thức, xu hướng này đang có những chuyển biến rõ rệt. Ngày càng nhiều bạn trẻ lựa chọn hình thức du lịch gắn với trải nghiệm thực tế, chú trọng tìm hiểu phong tục, tập quán và đời sống bản địa.

Thay vì di chuyển liên tục, họ chủ động ở lại lâu hơn tại một điểm đến, tham gia sinh hoạt cùng người dân, trải nghiệm các hoạt động truyền thống, làm nghề thủ công, qua đó có điều kiện tiếp cận sâu hơn với các giá trị văn hóa. Sự thay đổi này không chỉ phản ánh nhu cầu trải nghiệm ngày càng cao, mà còn cho thấy bước thay đổi trong cách nhìn nhận của người trẻ đối với văn hóa và cộng đồng.

Trải nghiệm chuẩn bị ngư lưới cụ cho những chuyến ra khơi cùng ngư dân tại Khánh Hòa. Ảnh: NVCC

Người trẻ tìm cách “đi sâu” vào đời sống địa phương

Nguyễn Vũ Phương Anh (21 tuổi, người sáng tạo nội dung) cho biết, với cô, du lịch không chỉ là nghỉ dưỡng mà là cơ hội để sống một cuộc đời khác. “Sẽ có lúc mình không còn đủ sức để khoác balo đi khắp nơi, trò chuyện với những người xa lạ. Do vậy, khi còn trẻ, mình muốn chọn những trải nghiệm khó hơn một chút”, cô chia sẻ.

Trong chuyến đi Khánh Hòa mới đây, Phương Anh bắt đầu ngày mới ở cảng cá, theo người dân đi thu hoạch rong biển và trải nghiệm cả những bữa ăn giản dị ngay trên bãi biển. “Điều mình nhớ nhất không chỉ là đồ ăn, mà là cách mọi người sống - dù vất vả, họ vẫn quây quần, trò chuyện. Đó là lúc mình cảm thấy mình không chỉ đi qua, mà thực sự chạm vào nhịp sống của nơi đó”, cô nói.

Cùng lựa chọn trải nghiệm văn hóa bản địa, Nguyễn Phương (22 tuổi, sinh viên) tìm đến các vùng núi phía Bắc sau khi nhận ra những chuyến đi “check-in” trước đây “trôi rất nhanh, gần như không để lại nhiều cảm xúc ngoài vài tấm hình”. Theo Nguyễn Phương, giá trị của một vùng đất không nằm ở cảnh quan, mà nằm ở cách con người ở đó sống, làm việc và gìn giữ những tập quán của họ qua thời gian. 

Khi đặt chân đến mảnh đất Sơn La, Phương tham gia workshop nhuộm chàm và vẽ sáp ong cùng người Mông. “Ban đầu mình nghĩ nhuộm chàm chỉ là một công đoạn đơn giản, nhưng khi làm rồi mới thấy rất mất thời gian và cần sự kiên nhẫn”, cô chia sẻ. Trực tiếp tham gia từ khâu hái lá, tạo họa tiết đến nhuộm vải, cô nhận ra, từng công đoạn đều chậm rãi, đòi hỏi sự kiên nhẫn và nhiều khi không có công thức rõ ràng, tất cả dựa vào kinh nghiệm. 

Điều khiến Nguyễn Phương ấn tượng là “mỗi hoa văn không đơn thuần để trang trí, mà còn thể hiện cách họ nhìn về thiên nhiên, về con người và về cộng đồng của mình”. “Khoảnh khắc mình đứng đó, tự tay nhuộm một tấm vải do chính mình tạo họa tiết từ trước, nghe họ kể những câu chuyện rất giản dị, mình nhận ra mình không còn là người đi xem nữa, mình đang được bước vào một phần rất thật của văn hóa”, Nguyễn Phương chia sẻ.

Khách du lịch trải nghiệm vẽ sáp ong và nhuộm chàm tại Sơn La. Ảnh: NVCC

Ghi nhận từ thực tế tại các điểm đến cho thấy, xu hướng này không chỉ xuất phát từ nhu cầu cá nhân của du khách, mà còn được thúc đẩy bởi các mô hình du lịch gắn với văn hóa bản địa.

Từ góc nhìn của người làm du lịch, ông Nguyễn Trọng Thịnh, người sáng lập xưởng chàm Tà Xùa’s Stories, cho biết, thời gian gần đây, lượng khách trẻ tham gia trải nghiệm nhuộm chàm có xu hướng gia tăng rõ rệt và dần trở thành nhóm khách chính. “Trước đây, khách chủ yếu đi theo tour, nhưng hiện nay, nhiều bạn trẻ chủ động tìm đến để trải nghiệm. Điểm chung là họ quan tâm đến văn hóa, muốn tự tay làm ra sản phẩm và hiểu sâu hơn về đời sống địa phương”, ông Thịnh chia sẻ.

Theo ông Nguyễn Trọng Thịnh, việc du khách trực tiếp tham gia vào các hoạt động truyền thống không chỉ mang lại trải nghiệm cá nhân, mà còn góp phần tạo sự kết nối với cộng đồng. “Khi du khách hứng thú, người dân địa phương cũng cảm thấy tự hào hơn về nghề truyền thống của mình. Nhiều giá trị văn hóa vì thế được duy trì và lan tỏa một cách tự nhiên”, ông nói.

Từ làng chài ven biển đến bản làng miền núi, điểm chung ở những hành trình này là việc người trẻ bắt đầu chủ động “đặt mình vào bên trong” đời sống địa phương, tìm hiểu văn hóa, lối sống và những giá trị ẩn sau những gì vốn chỉ được nhìn thấy trên bề mặt. Không còn chỉ dừng lại ở việc tham quan, họ chọn ở lại lâu hơn, trò chuyện nhiều hơn và tham gia trực tiếp vào các hoạt động thường nhật của người dân.

Chính sự thay đổi trong cách tiếp cận ấy khiến mỗi chuyến đi không chỉ dừng lại ở trải nghiệm cá nhân, mà trở thành một quá trình nhận thức. Khi khoảng cách giữa người đến và người dân tại đó dần được rút ngắn, việc hiểu một vùng đất cũng không còn nằm ở những điểm đến nổi tiếng, mà ở cách con người sinh hoạt, lao động và gìn giữ những giá trị của mảnh đất đó qua thời gian.

Các bạn trẻ trải nghiệm vẽ sáp ong tại Xưởng chàm. Ảnh: NVCC

Nâng cao chất lượng trải nghiệm du lịch cho du khách

Trên cơ sở những ghi nhận từ thực tế, có thể thấy cách đi du lịch của một bộ phận người trẻ đang có sự dịch chuyển theo hướng “đi sâu” thay vì “đi nhanh”. Việc ở lại lâu hơn, tham gia trực tiếp vào đời sống địa phương giúp rút ngắn khoảng cách giữa du khách và cộng đồng bản địa, đồng thời mang lại những trải nghiệm có chiều sâu hơn.

Theo ông Phạm Văn Thủy, Phó cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, ngành du lịch đang chú trọng phát triển các sản phẩm nhằm gia tăng trải nghiệm, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao và đa dạng của du khách. Điều này cho thấy, việc nâng cao chất lượng trải nghiệm đang trở thành một trong những định hướng quan trọng của du lịch Việt Nam hiện nay.

Việc phát triển các sản phẩm gắn với văn hóa bản địa không chỉ đáp ứng nhu cầu trải nghiệm của du khách trẻ, mà còn góp phần tạo nên sự khác biệt cho điểm đến. Xu hướng “du lịch để hiểu” vì thế được dự báo sẽ tiếp tục phát triển trong thời gian tới. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, cần có sự phối hợp giữa người làm du lịch và cộng đồng địa phương trong việc xây dựng sản phẩm phù hợp, đồng thời bảo tồn các giá trị văn hóa nguyên bản.