Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI: Cần quy định rõ phạm vi giao dịch phải công chứng

Phát biểu thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, đại biểu Nguyễn Đại Thắng (đoàn Hưng Yên) nhấn mạnh đến vấn đề nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và tạo lợi của người dân doanh nghiệp trong tiếp cận dịch vụ công chứng.

Theo đại biểu Nguyễn Đại Thắng, về phạm vi giao dịch phải công chứng, quy định trong dự thảo luật còn mang tính khái quát, định tính, chưa lượng hóa bằng các tiêu chí pháp lý cụ thể, có thể dẫn đến việc mở rộng tùy nghi phạm vi công chứng, phát sinh cách hiểu và áp dụng không thống nhất giữa các địa phương. Bản chất công chứng là thiết chế phòng ngừa tranh chấp, rủi ro, do đó, phạm vi bắt buộc công chứng phải được xác định rõ ngay trong luật. Kinh nghiệm của một số nước, phạm vi này được quy định rất chặt chẽ gắn với từng loại giao dịch cụ thể như bất động sản, thừa kế, doanh nghiệp, qua đó bảo đảm tính ổn định trong áp dụng pháp luật. Đại biểu đề nghị quy định cụ thể trong dự thảo luật để bảo đảm thống nhất về nội dung này.

Đại biểu Nguyễn Đại Thắng (đoàn Hưng Yên) phát biểu thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng.

Đại biểu cũng cho rằng, yêu cầu về tiêu chuẩn nghề nghiệp của công chứng viên cần có sự thống nhất và chặt chẽ, nghiêm ngặt trên phạm vi toàn quốc. Nếu đẩy mạnh phân cấp cho địa phương nhưng thiếu cơ chế kiểm soát thống nhất có thể dẫn đến sự chênh lệch chất lượng đội ngũ công chứng viên, làm gia tăng rủi ro trong hoạt động công chứng, ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin của người dân và doanh nghiệp. Thực tế cho thấy là nhiều quốc gia việc bổ nhiệm công chứng viên luôn gắn với cơ chế kiểm soát tập trung hoặc tiêu chuẩn quốc gia thống nhất nhằm bảo đảm tính chuyên nghiệp và độ tin cậy cao của hoạt động công chứng.

Liên quan đến việc sử dụng dữ liệu điện tử thay thế giấy tờ như quy định tại dự thảo luật, theo đó, cho phép không yêu cầu xuất trình bản chính khi thông tin đã có trong các cơ sở dữ liệu, đại biểu cho rằng, đây là bước tiến phù hợp với xu hướng chuyển đổi số, góp phần tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp. Tuy nhiên, theo đại biểu, quy định này cần được cân nhắc kỹ, bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tế.

Theo đại biểu, hiện nay các cơ sở dữ liệu còn phân tán chưa được kết nối đồng bộ, cơ chế xác định và chịu trách nhiệm pháp lý đối với dữ liệu còn chưa rõ ràng. Trong bối cảnh đó, nếu cho phép bỏ hoàn toàn việc đối chiếu bản chính, rủi ro pháp lý có thể chuyển từ người dân sang công chứng viên, thậm chí làm phát sinh các tranh chấp phức tạp hơn. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy việc thay thế giấy tờ bằng dữ liệu điện tử chỉ được thực hiện khi có hệ thống dữ liệu và được chuẩn hóa đồng bộ liên thông, đồng thời, có cơ chế trách nhiệm pháp lý rõ ràng đối với cơ quan cung cấp và quản lý dữ liệu.

Đại biểu đề nghị cần quyết định rõ điều kiện áp dụng bao gồm hạ tầng kỹ thuật, mức độ kết nối và độ tin cậy của dữ liệu, đồng thời, xác định cụ thể trách nhiệm pháp lý của cơ quan quản lý dữ liệu, cơ quan, cá nhân cung cấp dữ liệu và thiết kế lộ trình thực hiện phù hợp. Không áp dụng ngay trên diện rộng khi chưa bảo đảm đầy đủ các điều kiện cần thiết.

Quang cảnh phiên họp ngày 11-4 tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI.

Đại biểu Phạm Văn Hòa (đoàn Đồng Tháp) bày tỏ đồng tình với việc luật cần quy định cụ thể các giao dịch phải công chứng như giao dịch mua bán, chuyển nhượng, tặng cho, phân chia di sản, góp vốn, bất động sản… Đại biểu nhấn mạnh các giao dịch liên quan đến đất đai, bất động sản phải công chứng. Bên cạnh đó, Luật Công chứng cần thống nhất với các luật chuyên ngành như Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản, Luật Đất đai để quy định rõ những giao dịch nào phải công chứng, giao dịch nào không phải công chứng, loại trừ việc luật chuyên ngành bắt buộc phải công chứng, gây phiền hà, tốn kém cho người dân.