Mua thuốc lá: Kiểm tra VNeID khi nghi chưa đủ 18 tuổi

Theo quy định của pháp luật hiện hành, người dưới 18 tuổi không được mua, bán hoặc sử dụng thuốc lá, các cơ sở kinh doanh phải treo biển thông báo không bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi. Tuy nhiên, trên thực tế, việc kiểm soát độ tuổi người mua vẫn chủ yếu dựa vào quan sát bằng mắt thường của người bán mà chưa có cơ chế xác minh cụ thể.

Các sản phẩm thuốc lá được nhiều cửa hàng tạp hóa trưng bày tại vị trí dễ quan sát, thu hút sự chú ý của người mua.

Khảo sát tại không ít cửa hàng tạp hóa, quầy bán lẻ hay cửa hàng tiện lợi, học sinh và thanh thiếu niên vẫn có thể mua thuốc lá mà không bị yêu cầu xuất trình giấy tờ chứng minh độ tuổi. Nhiều chủ cửa hàng thừa nhận rất khó xác định chính xác tuổi của khách hàng nếu chỉ nhìn ngoại hình, đặc biệt với những thanh thiếu niên từ 16 đến 20 tuổi. 

Chính từ những bất cập này, theo dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá do Bộ Y tế xây dựng, cơ sở bán thuốc lá sẽ phải thực hiện kiểm tra căn cước công dân gắn chip hoặc VNeID đối với trường hợp có nghi ngờ người mua chưa đủ 18 tuổi. Không chỉ dừng lại ở việc kiểm soát độ tuổi người mua, dự thảo luật còn siết chặt quy định về trưng bày sản phẩm thuốc lá.

So với quy định hiện hành chỉ giới hạn số lượng sản phẩm được phép trưng bày của mỗi nhãn hiệu, dự thảo quy định các điểm bán không được trưng bày sản phẩm thuốc lá hoặc hình ảnh sản phẩm thuốc lá dưới bất kỳ hình thức nào. Việc trưng bày sản phẩm thuốc lá không chỉ đơn thuần là giới thiệu hàng hóa mà còn tạo hiệu ứng quảng bá trực quan, dễ thu hút sự chú ý của người tiêu dùng, đặc biệt là thanh thiếu niên. Vì vậy, quy định mới được kỳ vọng sẽ góp phần giảm sức hấp dẫn và khả năng tiếp cận thuốc lá của người trẻ, đồng thời tạo môi trường ít khuyến khích sử dụng thuốc lá hơn.

Thạc sĩ Nguyễn Thị Chinh, Phó giám đốc Trạm Y tế phường Phúc Lợi (Hà Nội) đánh giá: “Việc Bộ Y tế đề xuất yêu cầu người mua thuốc lá có dấu hiệu chưa đủ 18 tuổi phải xuất trình căn cước công dân hoặc VNeID là một giải pháp cần thiết nhằm tăng cường hiệu quả thực thi quy định cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi. Quy định này sẽ giúp người bán có căn cứ để xác minh độ tuổi, góp phần nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của cả người kinh doanh lẫn người tiêu dùng, giảm nguy cơ tiếp cận thuốc lá của thanh thiếu niên".

Việc kiểm tra giấy tờ tùy thân khi bán các mặt hàng bị giới hạn độ tuổi không phải là quy định mới trên thế giới. Tại nhiều quốc gia như Mỹ, Hàn Quốc... nhân viên bán hàng có quyền yêu cầu khách xuất trình giấy tờ nếu nghi ngờ chưa đủ tuổi theo quy định. Người mua từ chối xuất trình đồng nghĩa với việc giao dịch sẽ không được thực hiện.

Tại Việt Nam, việc sử dụng căn cước công dân gắn chip và VNeID ngày càng phổ biến, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc xác minh thông tin. Thay vì chỉ dựa vào cảm quan, người bán có thể kiểm tra nhanh năm sinh của khách hàng, góp phần giảm tình trạng bán thuốc lá cho người chưa thành niên.

Tuy nhiên, việc kiểm soát độ tuổi chỉ là một mắt xích trong chiến lược phòng, chống tác hại của thuốc lá. Theo Phó giám đốc Trạm Y tế phường Phúc Lợi, muốn giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá ở thanh thiếu niên, cần kết hợp đồng bộ nhiều giải pháp như tăng cường truyền thông giáo dục, phát huy vai trò của gia đình, nhà trường và giáo viên trong việc phát hiện sớm, định hướng và trang bị kỹ năng để học sinh nói không với thuốc lá, xây dựng môi trường học đường không khói thuốc.

Đặc biệt, trước thực trạng thuốc lá điện tử và những sản phẩm thuốc lá mới được rao bán phổ biến trên các nền tảng mạng xã hội, cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm soát môi trường mạng, xử lý nghiêm các hành vi quảng cáo, mua bán trái phép, đồng thời có chế tài đủ sức răn đe đối với các tổ chức, cá nhân vi phạm.