Ngày Thế giới không thuốc lá 31-5: Vạch trần sức hút giả tạo của thuốc lá điện tử với giới trẻ

Thuốc lá điện tử đang len lỏi vào học đường

 Năm 2026, được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xác định với chủ đề là “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo - Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”, chiến dịch nhằm phơi bày cách ngành công nghiệp thuốc lá lôi kéo một thế hệ người dùng mới, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên, đồng thời né tránh các biện pháp kiểm soát thuốc lá ngày càng chặt chẽ trên toàn cầu. Chủ đề này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm nicotine đang được thiết kế ngày càng bắt mắt, nhiều màu sắc, nhiều hương vị, dễ tạo cảm giác như một sản phẩm công nghệ, một trào lưu thời thượng hoặc một thú vui vô hại. Nhưng phía sau vẻ ngoài hấp dẫn ấy là nguy cơ gây nghiện, là những tổn hại đối với sức khỏe, trí nhớ, khả năng tập trung và sự phát triển lâu dài của thanh thiếu niên.

TS, bác sĩ Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá cho biết, tại Việt Nam, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử trong thanh thiếu niên ở độ tuổi 13-15 đã tăng hơn gấp đôi từ 3,5% năm 2022 lên 8% năm 2023. Nguy hiểm là nhiều bạn trẻ đang cho rằng thuốc lá điện tử "an toàn hơn", "ít độc hại hơn", hoặc thậm chí là "giúp cai thuốc lá thông thường".

Học sinh Trường THCS Mai Dịch (Hà Nội) hưởng ứng Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá.

Điều đáng lo ngại hiện nay là thuốc lá điện tử đang được quảng bá như một biểu tượng của sự hiện đại, cá tính và thời thượng để thu hút giới trẻ. Nhưng phía sau những thiết kế bắt mắt và hương vị hấp dẫn ấy là nguy cơ nghiện nicotine và những hệ lụy lâu dài đối với sức khỏe và tương lai của thanh thiếu niên.

Bảo vệ giới trẻ khỏi các tác hại của việc sử dụng thuốc lá cũng là một trong các mục tiêu ưu tiên hàng đầu trong công tác phòng chống tác hại thuốc lá tại Việt Nam. Để thực hiện mục tiêu này, thời gian qua, Quỹ Phòng, chống tác hại thuốc lá đã phối hợp với các Bộ, ngành, các tổ chức chính trị - xã hội, các tỉnh, thành phố triển khai nhiều hoạt động phòng chống tác hại thuốc lá.

Nhiều hoạt động đã được triển khai thông qua sự phối hợp với Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trong những năm qua như: Chiến dịch truyền thông chủ để “Thanh niên Việt Nam nói không với thuốc lá và thuốc lá điện tử”; Các cuộc thi sáng tác video clip trên mạng xã hội; các giải thể thao vì cuộc sống, vì môi trường không khói thuốc...

Phát động chiến dịch bảo vệ thanh thiếu niên trước làn sóng thuốc lá điện tử.

 Thuốc lá thế hệ mới và những hệ lụy khó lường

Đồng chí Nguyễn Minh Triết, Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Thường trực Ban Chấp hành Trung ương Đoàn chia sẻ: "Chúng ta cùng nhìn nhận một thực tế đáng lo ngại hiện nay là các sản phẩm thuốc lá, đặc biệt là thuốc lá điện tử và các sản phẩm thế hệ mới, đang được “khoác lên” vẻ ngoài hiện đại, thời thượng để thu hút giới trẻ. Những hình ảnh “sành điệu”, những lời quảng cáo “ít hại”, “thân thiện” thực chất chỉ là lớp vỏ ngụy trang tinh vi nhằm đánh lừa nhận thức, che giấu bản chất gây nghiện và những hệ lụy nghiêm trọng đối với sức khỏe. Đằng sau sự hào nhoáng ấy là nguy cơ lệ thuộc nicotine ngày càng gia tăng, là những tổn thương lâu dài về thể chất và tinh thần, là sự đánh đổi tương lai của chính thế hệ trẻ - lực lượng nòng cốt của đất nước. Đây không chỉ là vấn đề sức khỏe cá nhân mà còn là thách thức đối với sự phát triển bền vững của xã hội".

Bên cạnh đó, tình trạng trẻ hóa đối tượng nghiện thuốc lá đang là thực tế đáng báo động, đòi hỏi sự quyết liệt vào cuộc của các cấp, các ngành trong việc tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho thanh thiếu niên về những tác hại do thuốc lá gây ra. Không những vậy, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đang gia tăng nhanh, đe dọa những thành tựu chúng ta đạt được trong hơn một thập kỷ qua.

Trước thách thức ấy, Đoàn Thanh niên xác định rõ vai trò của tuổi trẻ không chỉ là đối tượng tuyên truyền, mà là lực lượng chủ lực, bản lĩnh, tiên phong thực hiện chính sách, pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá để đẩy lùi mối nguy hại từ thuốc lá.

Trong những năm qua, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh các cấp đã phối hợp với ngành y tế thực hiện nhiều nội dung, giải pháp nhằm đẩy mạnh công tác tuyên truyền về tác hại của thuốc lá, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá tới mỗi cán bộ, đoàn viên, thanh niên như: Các giải thể thao nói không với thuốc lá; các cuộc thi sân khấu hóa, thi thiết kế videoclip, ấn phẩm tuyên truyền về tác hại của thuốc lá; tập huấn cho cán bộ Đoàn chủ chốt về công tác phòng chống tác hại của thuốc lá; ký giao ước thi đua vận động đoàn viên, thanh niên không hút thuốc lá; xây dựng các sản phẩm truyền thông trên internet, mạng xã hội.

Trẻ em và các bậc phụ huynh say mê với các hoạt động phòng chống tác hại thuốc lá điện tử.

 Không để sản phẩm gây nghiện tiếp cận thế hệ trẻ

Theo các chuyên gia y tế phân tích, não người không hoàn thiện cho đến khoảng năm 25 tuổi. Vùng vỏ não trước trán - trung tâm điều hành của tư duy, ra quyết định và kiểm soát xung động - là khu vực cuối cùng trưởng thành. Trong giai đoạn này, não đang trong trạng thái "dễ tạo hình" nhất, tức là cực kỳ nhạy cảm với tác động của các chất tâm thần kinh, đặc biệt là nicotine. Nicotine xâm nhập vào não, kích hoạt hệ thống phần thưởng bằng cách giải phóng dopamine - chất dẫn truyền thần kinh tạo cảm giác dễ chịu. Nhưng với não đang phát triển, điều này không chỉ dừng lại ở một cảm giác nhất thời. Nicotine làm tái cấu trúc các đường dẫn thần kinh, khiến não phụ thuộc vào nó để duy trì trạng thái bình thường. Kết quả là: Trẻ nghiện nicotine sớm sẽ khó tập trung hơn, mất khả năng kiểm soát cảm xúc và có nguy cơ cao hơn mắc trầm cảm, lo âu mãn tính.

Quan trọng hơn, nghiên cứu khoa học thần kinh cho thấy nghiện nicotine sớm hoạt động như một "cửa ngõ sinh học": Não đã quen với dopamine nhân tạo sẽ dễ tìm kiếm các chất kích thích mạnh hơn về sau- bao gồm ma túy và các chất gây nghiện khác. Đây không phải là lý thuyết suông; đây là cơ chế đã được ghi nhận trong y văn quốc tế. Nói ngắn gọn: Mỗi thiết bị thuốc lá điện tử bán cho một đứa trẻ là một can thiệp vào quá trình phát triển não bộ của chúng.

Tuổi trẻ Việt Nam hôm nay không chỉ nói “không” với thuốc lá, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, mà còn thể hiện rõ trách nhiệm, sự đồng hành và ủng hộ mạnh mẽ đối với các chủ trương, chính sách xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh, văn minh; kiên quyết không để các sản phẩm gây nghiện có cơ hội tiếp cận, tác động và ảnh hưởng tới thế hệ trẻ.