Người cao tuổi ngủ nhiều ban ngày: Dấu hiệu tuổi già hay lời cảnh báo từ não bộ?

Dấu hiệu tưởng bình thường nhưng không nên chủ quan

Một bệnh nhân nam 76 tuổi được gia đình đưa đến khám chuyên khoa thần kinh sau nhiều tháng thường xuyên ngủ gật khi xem tivi, trò chuyện hoặc sinh hoạt cùng người thân.

Theo người nhà, ông có tiền sử mất ngủ kéo dài nhiều năm, thường khó đi vào giấc ngủ và ngủ không sâu giấc. Ban đầu, gia đình cho rằng việc ngủ gật vào ban ngày chỉ là hậu quả của tình trạng thiếu ngủ hoặc đơn thuần là biểu hiện của tuổi già. Tuy nhiên, tình trạng buồn ngủ ngày càng tăng, đồng thời xuất hiện thêm các biểu hiện như hay quên, giảm tập trung và ít tham gia các hoạt động thường ngày.

Qua thăm khám và đánh giá chức năng nhận thức, các bác sĩ ghi nhận người bệnh có dấu hiệu suy giảm nhận thức giai đoạn sớm. Người bệnh được tư vấn điều chỉnh lối sống, kiểm soát các rối loạn giấc ngủ và theo dõi định kỳ nhằm hạn chế nguy cơ tiến triển bệnh. Theo các chuyên gia thần kinh, suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ thường không xuất hiện đột ngột mà tiến triển âm thầm trong nhiều năm. Những thay đổi về giấc ngủ, đặc biệt là tình trạng buồn ngủ quá mức vào ban ngày, đôi khi có thể là một trong những tín hiệu cảnh báo sớm của các rối loạn chức năng não bộ.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp ngủ nhiều ban ngày đều liên quan đến bệnh lý thần kinh. Việc đánh giá cần được thực hiện toàn diện để xác định đúng nguyên nhân.

Quá trình lão hóa làm thay đổi nhiều chức năng sinh lý của cơ thể, trong đó có giấc ngủ. Ảnh: Bệnh viện Trung ương Quân đội 108

Vì sao người cao tuổi thường ngủ nhiều hơn?

Quá trình lão hóa làm thay đổi nhiều chức năng sinh lý của cơ thể, trong đó có giấc ngủ. Người cao tuổi thường có xu hướng ngủ sớm hơn vào buổi tối, thức dậy sớm hơn vào buổi sáng và giấc ngủ ban đêm cũng dễ bị gián đoạn hơn. Bên cạnh đó, các vấn đề như tiểu đêm, đau nhức xương khớp, bệnh tim mạch, hô hấp hoặc các bệnh mạn tính khác có thể làm giảm chất lượng giấc ngủ. Hệ quả là nhiều người cảm thấy mệt mỏi và buồn ngủ vào ban ngày. Các chuyên gia cho biết việc ngủ trưa khoảng 20 - 30 phút là hoàn toàn bình thường và có thể mang lại lợi ích cho sức khỏe. Tuy nhiên, nếu người cao tuổi thường xuyên ngủ nhiều giờ vào ban ngày hoặc nhu cầu ngủ tăng lên rõ rệt so với trước đây thì cần được theo dõi kỹ hơn.

Ngủ nhiều ban ngày có liên quan đến suy giảm nhận thức?

Nhiều nghiên cứu trong những năm gần đây cho thấy tình trạng buồn ngủ quá mức vào ban ngày ở người cao tuổi có thể liên quan đến nguy cơ suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ. Một số công trình nghiên cứu ghi nhận những người thường xuyên ngủ trưa kéo dài hoặc có xu hướng tăng thời gian ngủ ban ngày có nguy cơ xuất hiện các rối loạn nhận thức cao hơn. Các nhà khoa học cho rằng những thay đổi về mô hình giấc ngủ có thể phản ánh các biến đổi sớm trong não bộ, đặc biệt ở những vùng liên quan đến trí nhớ và nhận thức.

Tuy nhiên, đây chỉ là mối liên quan được ghi nhận trong nghiên cứu. Ngủ nhiều ban ngày không đồng nghĩa với việc người bệnh chắc chắn mắc bệnh Alzheimer hay sa sút trí tuệ. Việc chẩn đoán cần dựa trên thăm khám lâm sàng, đánh giá nhận thức và các xét nghiệm cần thiết.

Nhiều nguyên nhân khác cũng có thể gây buồn ngủ ban ngày

Ngoài các bệnh lý thần kinh, tình trạng ngủ nhiều ban ngày ở người cao tuổi còn có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác. Các rối loạn giấc ngủ như mất ngủ kéo dài hoặc hội chứng ngưng thở khi ngủ khiến người bệnh không được nghỉ ngơi đầy đủ vào ban đêm. Một số thuốc thường sử dụng ở người cao tuổi như thuốc an thần, thuốc chống trầm cảm hoặc thuốc chống dị ứng cũng có thể gây buồn ngủ kéo dài.

Bên cạnh đó, ít vận động thể lực, hạn chế tham gia các hoạt động xã hội hoặc tình trạng trầm cảm ở người cao tuổi cũng có thể làm tăng cảm giác mệt mỏi và buồn ngủ trong ngày.

Khi nào cần đi khám?

Các chuyên gia khuyến cáo người cao tuổi nên được thăm khám nếu xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu sau: Buồn ngủ ban ngày kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng; thời gian ngủ tăng lên rõ rệt so với trước đây; hay quên hoặc giảm khả năng tập trung; giảm hứng thú với các hoạt động thường ngày; thay đổi tính cách hoặc hành vi.

Đặc biệt, nếu tình trạng ngủ nhiều ban ngày đi kèm các biểu hiện suy giảm trí nhớ hoặc giảm khả năng tự chăm sóc bản thân, người bệnh cần được khám chuyên khoa thần kinh hoặc lão khoa để được đánh giá đầy đủ.

Gia đình đóng vai trò quan trọng trong phát hiện sớm

Trên thực tế, những dấu hiệu sớm của suy giảm nhận thức thường dễ bị bỏ qua vì nhiều người cho rằng đó chỉ là hệ quả tất yếu của tuổi già. Các chuyên gia cho rằng người thân là những người có khả năng nhận biết sớm nhất các thay đổi bất thường về giấc ngủ, trí nhớ, hành vi và sinh hoạt hằng ngày của người cao tuổi. Việc quan tâm, theo dõi sát và đưa người bệnh đi khám kịp thời có ý nghĩa quan trọng trong phát hiện sớm bệnh lý và xây dựng kế hoạch chăm sóc phù hợp.

Người cao tuổi cần thường xuyên đi khám để kịp thời phát hiện bệnh lý. Ảnh: Bệnh viện Trung ương Quân đội 108

Làm gì để cải thiện giấc ngủ?

TS, BS Đồng Thị Thu Trang, Viện Điều trị Cán bộ cao cấp, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 cho biết: “Không ít người cho rằng ngủ nhiều hoặc thường xuyên buồn ngủ vào ban ngày ở tuổi già là hiện tượng bình thường nên dễ bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo sớm. Trên thực tế, đây có thể là biểu hiện của nhiều vấn đề sức khỏe khác nhau, từ rối loạn giấc ngủ, tác dụng phụ của thuốc cho đến các bệnh lý thần kinh như suy giảm nhận thức hay sa sút trí tuệ. Khi tình trạng này kéo dài hoặc đi kèm các biểu hiện như hay quên, giảm khả năng tập trung, thay đổi tính cách hoặc hành vi, người bệnh nên được thăm khám chuyên khoa để xác định nguyên nhân và có hướng can thiệp phù hợp”.

Để duy trì giấc ngủ khỏe mạnh và hạn chế buồn ngủ ban ngày, người cao tuổi nên: Duy trì giờ ngủ và thức dậy ổn định hằng ngày; tăng cường vận động thể lực phù hợp như đi bộ, dưỡng sinh hoặc đạp xe; hạn chế ngủ trưa quá lâu, nên duy trì khoảng 20 - 30 phút; tăng cường tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên vào ban ngày; kiểm soát tốt các bệnh mạn tính và điều trị các rối loạn giấc ngủ nếu có; khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các vấn đề liên quan đến chức năng não bộ.

Theo TS, BS Đồng Thị Thu Trang, việc phát hiện sớm các rối loạn nhận thức và các bệnh lý thần kinh ở người cao tuổi có thể giúp làm chậm tiến triển bệnh, duy trì khả năng độc lập trong sinh hoạt và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Ngủ nhiều ban ngày ở người cao tuổi có thể chỉ là một thay đổi sinh lý của quá trình lão hóa. Tuy nhiên, khi tình trạng này kéo dài hoặc đi kèm những thay đổi về trí nhớ, hành vi và khả năng sinh hoạt, đó có thể là tín hiệu cảnh báo sớm của nhiều vấn đề sức khỏe, đặc biệt là các rối loạn chức năng não bộ. Quan tâm đến những thay đổi nhỏ trong giấc ngủ và đưa người bệnh đi khám kịp thời là cách hiệu quả để phát hiện sớm bệnh, duy trì khả năng độc lập và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi.