Nhật Bản và nỗi lo an ninh năng lượng

Cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973 khiến giá dầu tăng vọt và cơn hoảng loạn mua giấy vệ sinh vẫn in đậm trong ký ức người dân Nhật Bản. Còn giờ đây, sự cố rò rỉ phóng xạ từ Nhà máy điện hạt nhân Fukushima năm 2011 và cuộc xung đột Nga-Ukraine là những lời nhắc nhở không mong muốn về những điểm yếu trong ANNL của Nhật Bản.

Bài viết mới đăng tải trên trang East Asia Forum dẫn lời cựu Ngoại trưởng Nhật Bản Toshimitsu Motegi cho hay: “Trong lĩnh vực ANNL, chúng tôi phụ thuộc vào Trung Đông để bảo đảm 90% nhu cầu dầu thô... Đó là lý do tại sao chúng tôi coi hòa bình và ổn định của các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với Nhật Bản”. Một trong những phản ứng đầu tiên của Nhật Bản sau khi Nga triển khai chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine là củng cố mối quan hệ lâu dài với Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) và Saudi Arabia-những nhà cung cấp dầu hàng đầu cho Nhật Bản, và cả với Qatar, nhà cung cấp khí hóa lỏng (LNG) lớn nhất cho Tokyo.

Chuyến công du tới 3 quốc gia vùng Vịnh hồi tháng trước của Thủ tướng Nhật Bản Kishida Fumio không nằm ngoài chiến lược “ngoại giao năng lượng” của Tokyo. Theo giới phân tích, trước tác động của những xung đột địa-chính trị toàn cầu, nhằm bảo đảm ANNL, Nhật Bản buộc phải tìm cách thúc đẩy các biện pháp cần thiết để mua dầu thô và LNG từ Trung Đông một cách ổn định. Trong khi đó, nhiều quốc gia ở Trung Đông đang cố gắng giảm sự phụ thuộc kinh tế vào dầu mỏ do lo ngại giá trị của nhiên liệu hóa thạch có thể giảm trong bối cảnh xu hướng khử carbon toàn cầu. Bằng hợp tác chuyển giao công nghệ, Nhật Bản cam kết thực hiện các bước tạo điều kiện thuận lợi cho việc chuyển đổi các quốc gia sản xuất dầu ở Trung Đông thành trung tâm xuất khẩu năng lượng khử carbon và các nguyên liệu thiết yếu.

Đa dạng hóa các loại năng lượng cũng là một khía cạnh quan trọng trong chính sách ANNL của Nhật Bản. Cuộc khủng hoảng năng lượng vừa qua đã thôi thúc Tokyo quay trở lại với năng lượng hạt nhân-một chủ đề vốn được coi là nhạy cảm về mặt chính trị sau sự cố hạt nhân Fukushima. Sau nhiều cân nhắc, tháng 8 năm ngoái, Thủ tướng Kishida Fumio tuyên bố Nhật Bản sẽ khởi động lại các nhà máy điện hạt nhân đã ngừng hoạt động, đồng thời xem xét kéo dài tuổi thọ của những nhà máy trên 60 năm tuổi. Quyết định này được đưa ra vào thời điểm hóa đơn năng lượng tăng cao và tình trạng thiếu điện đã làm xói mòn ý chí phản đối năng lượng hạt nhân của người dân nước này.

Một cuộc thăm dò mới đây của Nikkei cho thấy, 53% người dân Nhật Bản ủng hộ việc khởi động lại các lò phản ứng nếu bảo đảm được an toàn. Đây là lần đầu tiên trong hơn một thập kỷ, đa số người dân lại bày tỏ quan điểm ủng hộ năng lượng hạt nhân. Tuy nhiên, các quy định nghiêm ngặt về an toàn, các cuộc thanh tra của cơ quan quản lý hạt nhân và một số vụ kiện tập thể đã cản trở tốc độ mong muốn của việc quay trở lại điện hạt nhân thời hậu Fukushima. Dù vậy, năng lượng hạt nhân đã trở thành một phần trong quá trình chuyển đổi xanh của Nhật Bản nhằm đạt được mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050.

Cùng với đó, Nhật Bản cũng tích cực đầu tư cho năng lượng tái tạo để đến năm 2023, năng lượng tái tạo sẽ đóng góp 36-38% nguồn cung điện cho nước này. Thúc đẩy “ngoại giao năng lượng”, đa dạng hóa nguồn cung, tăng cường phòng ngừa rủi ro, Tokyo đã và đang tìm cách đương đầu với những thay đổi thất thường trên “bàn cờ chính trị toàn cầu”. Tuy nhiên, khi tình trạng biến đổi khí hậu trở nên tồi tệ hơn, nhu cầu đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 lại đặt ra một biến số khác cho bài toán ANNL của Nhật Bản.

HÀ PHƯƠNG