Sau Hormuz là eo biển Malacca?

Trong bối cảnh căng thẳng leo thang quanh eo biển Hormuz ở Trung Đông, một sự kiện tại Đông Nam Á đang thu hút sự chú ý của dư luận quốc tế.

Thỏa thuận quốc phòng mới được ký kết giữa Mỹ và Indonesia đã làm dấy lên suy đoán, rằng trọng tâm của Mỹ có thể đang mở rộng sang eo biển Malacca, một tuyến đường huyết mạch khác của thương mại toàn cầu.

Eo biển Malacca có thể trở thành một “lá bài” quan trọng trên bàn cờ thời cuộc (ảnh minh họa). Ảnh: The Nippon Foundation

Theo Modern Diplomacy, thỏa thuận vừa được hoàn tất vào trung tuần tháng 4 cho phép máy bay quân sự Mỹ mở rộng quyền tiếp cận hoạt động trong không phận Indonesia. Mặc dù chính thức được coi là bước tiến hướng tới hợp tác quốc phòng sâu rộng hơn, song thỏa thuận này cũng có thể tăng cường khả năng giám sát và phạm vi hoạt động của Washington tại eo biển Malacca, nơi nối liền Ấn Độ Dương với Đông Á.

Cả 3 quốc gia Đông Nam Á gồm Indonesia, Malaysia và Singapore cùng nhau quản lý tuyến đường qua eo biển Malacca, lâu nay vẫn tạo điều kiện thuận lợi cho một phần đáng kể hoạt động vận chuyển thương mại toàn cầu. Điều đáng nói là, thời điểm ký kết thỏa thuận làm dấy lên câu hỏi liệu có phải Mỹ đang điều chỉnh lại chiến lược Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương nhằm bảo đảm an ninh cho các điểm nghẽn hàng hải quan trọng ngoài khu vực Trung Đông?

Nếu eo biển Hormuz đóng vai trò trung tâm trong vận chuyển dầu mỏ toàn cầu thì eo biển Malacca lại có ý nghĩa như một tuyến huyết mạch thương mại rộng lớn hơn trong vận chuyển năng lượng cũng như các loại hàng hóa như thiết bị điện tử, linh kiện công nghiệp. Tuyến hành lang này đặc biệt quan trọng đối với các nền kinh tế Đông Á, trong đó có Trung Quốc-quốc gia phụ thuộc rất nhiều vào tuyến đường này để nhập khẩu năng lượng.

Với Washington, dù mức độ phụ thuộc kinh tế trực tiếp từ giao thương qua eo biển Malacca tương đối thấp, Mỹ vẫn đánh giá cao tầm quan trọng của eo biển này dưới góc độ chiến lược và quân sự. Chiều rộng hẹp tại các điểm trọng yếu khiến nó có thể trở thành điểm nghẽn tiềm tàng, một đòn bẩy trong bất kỳ kịch bản xung đột nào trong tương lai.

Những phức tạp xung quanh eo biển Malacca cũng đặt Ấn Độ vào một vị trí quan trọng. Nằm gần các tuyến đường tiếp cận phía Tây eo biển, quần đảo Andaman và Nicobar cung cấp cho New Delhi một vị trí tự nhiên thuận lợi để quan sát giao thông hàng hải di chuyển qua khu vực này.

Cơ sở hạ tầng quân sự của Ấn Độ, bao gồm căn cứ không quân tại Campbell Bay, cho phép giám sát các tuyến đường biển trọng yếu, trong đó có eo biển Malacca. Bên cạnh đó, các sáng kiến xây dựng cơ sở hạ tầng đang được triển khai trong khu vực sẽ tiếp tục củng cố năng lực hàng hải của Ấn Độ, tăng cường sự hiện diện của nước này gần một trong những hành lang vận chuyển nhộn nhịp nhất thế giới. Đây cũng là một thuận lợi cho Washington trong bối cảnh quan hệ hợp tác Mỹ-Ấn Độ gần đây đã trở nên nồng ấm.  

Tuy nhiên, bất kỳ sự mở rộng vai trò nào của Mỹ tại eo biển Malacca đều phải vượt qua một bối cảnh khu vực phức tạp, Modern Diplomacy nhận định. Việc Indonesia và Malaysia cùng kiểm soát eo biển này từ lâu cũng là vấn đề nhạy cảm về chủ quyền và ranh giới hàng hải. Trong khi đó, dù chỉ kiểm soát một phần eo biển, Singapore vẫn giữ vai trò trung tâm trong hệ sinh thái thương mại của khu vực nhờ cơ sở hạ tầng cảng biển tiên tiến và vị thế thống lĩnh trong các dịch vụ vận tải biển toàn cầu, bao gồm cả hoạt động tiếp nhiên liệu cho tàu biển. Ngành hàng hải là trụ cột chính của nền kinh tế Singapore, do đó, sự ổn định trên các tuyến vận tải biển trong khu vực là vô cùng quan trọng đối với đảo quốc sư tử.

Những diễn biến khó lường xoay quanh lệnh phong tỏa eo biển Hormuz, các hạn chế hàng hải, cũng như những tranh cãi về việc thu phí qua các tuyến đường biển khiến eo biển Malacca “nóng lên” từng ngày. Với bài học rút ra từ Trung Đông, dường như Mỹ đang đẩy mạnh các nỗ lực nhằm bảo đảm an ninh tại các hành lang chiến lược của nước này.