Siết chặt xử lý vi phạm trong lĩnh vực đất đai

Một trong những điểm mới đáng chú ý là trường hợp vợ chồng cùng có quyền sử dụng đất sẽ được áp dụng mức xử phạt vi phạm hành chính như đối với một cá nhân nếu hành vi vi phạm xảy ra trên thửa đất thuộc quyền sử dụng chung.

Trước đây, Nghị định số 123/2024/NĐ-CP chưa có quy định riêng đối với trường hợp này, chỉ xác định cá nhân, hộ gia đình, cộng đồng dân cư và tổ chức là các đối tượng bị xử phạt; trong đó hộ gia đình và cộng đồng dân cư bị xử phạt như cá nhân.

Ảnh minh họa: TTXVN

Theo quy định mới, việc xác định mức xử phạt được thống nhất hơn. Tuy nhiên, ngoài tiền phạt, người vi phạm vẫn phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định, như đăng ký đất đai, khôi phục tình trạng ban đầu của đất, nộp lại khoản lợi bất hợp pháp hoặc thực hiện các biện pháp khác nếu có.

Nghị định số 281/2026/NĐ-CP cũng bổ sung nhiều biện pháp khắc phục hậu quả đối với hành vi sử dụng giấy tờ đất bị tẩy xóa, sửa chữa hoặc làm giả. Theo đó, người vi phạm có thể bị buộc khôi phục tình trạng ban đầu của đất; khôi phục tình trạng ban đầu của mốc địa giới đơn vị hành chính; thực hiện lại thủ tục hành chính về đất đai; đồng thời phải nộp lại các giấy tờ đã bị tẩy xóa, sửa chữa, làm sai lệch nội dung hoặc giấy tờ giả đã sử dụng.

So với trước đây, quy định mới đã thay đổi cách thức xử lý. Nếu Nghị định số 123/2024/NĐ-CP áp dụng hình thức xử phạt bổ sung là tịch thu giấy tờ giả hoặc giấy tờ bị tẩy xóa thì nay quy định này được bãi bỏ, thay bằng biện pháp buộc nộp lại các giấy tờ vi phạm. Sự điều chỉnh này góp phần hoàn thiện cơ chế xử lý, phù hợp hơn với yêu cầu quản lý trong quá trình thực hiện các thủ tục về đất đai.

Một thay đổi đáng chú ý khác là từ ngày 31-8-2026, thẩm quyền phạt tiền của chủ tịch UBND cấp xã trong lĩnh vực đất đai được nâng từ 5 triệu đồng lên tối đa 250 triệu đồng, tăng gấp 50 lần so với quy định trước.

Bên cạnh đó, Chủ tịch UBND cấp xã còn được áp dụng hình thức phạt cảnh cáo, đình chỉ hoạt động dịch vụ tư vấn trong thời hạn 3 tháng và quyết định các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định. Việc mở rộng thẩm quyền được kỳ vọng sẽ giúp chính quyền cơ sở xử lý kịp thời các vi phạm, giảm tình trạng kéo dài hoặc phải chuyển cấp giải quyết.

Nghị định mới cũng sửa đổi quy định về xử phạt đối với hành vi không thực hiện đăng ký biến động đất đai theo quy định của Luật Đất đai. Cụ thể, mức phạt tiền từ 2 đến 3 triệu đồng được áp dụng đối với một số trường hợp không đăng ký biến động đất đai, trừ trường hợp nhận quyền sử dụng đất để thực hiện dự án đầu tư thông qua thỏa thuận theo quy định của pháp luật.

Quy định này tiếp tục khẳng định yêu cầu người sử dụng đất phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đăng ký khi phát sinh biến động, góp phần bảo đảm tính chính xác của hồ sơ địa chính, nâng cao hiệu quả quản lý và hạn chế các tranh chấp, vi phạm trong lĩnh vực đất đai.