Số hóa trong quản trị đô thị

Theo Ngân hàng Thế giới, TP Hồ Chí Minh nằm trong nhóm 10 đô thị trên thế giới dễ bị tổn thương nhất trước tác động của nước biển dâng. Các báo cáo của Ủy ban Liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC), Văn phòng đại diện của Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đều chung nhận định, rủi ro khí hậu tại khu vực Nam Bộ, đặc biệt là TP Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục gia tăng trong các thập niên tới với mức độ khó lường, ngày càng cao. Dự báo đến năm 2050 mực nước biển có thể dâng 25-75cm, đe dọa khoảng 20% diện tích thành phố; nhiệt độ trung bình có thể tăng 1,5-2°C, tần suất mưa cực đoan có thể tăng 30-40% so với năm 1990. Nếu không có giải pháp ứng phó tổng thể, kịp thời sẽ có nhiều tác động sâu sắc đến đời sống dân cư và an ninh phát triển đô thị.

Camera ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) giám sát giao thông tại khu vực vòng xoay Điện Biên Phủ, TP Hồ Chí Minh. Ảnh: ĐÌNH VĂN

Trong bối cảnh đó, các chuyên gia chỉ ra rằng, quá trình xây dựng đô thị thông minh và phát triển bền vững tại TP Hồ Chí Minh đang đối mặt với 4 nhóm điểm nghẽn lớn, gồm: Hạ tầng và không gian điều hành đô thị còn phân tán, thiếu tính tích hợp giữa các lĩnh vực như giao thông, cấp thoát nước, năng lượng và logistics; dữ liệu đô thị còn rời rạc, thiếu chuẩn hóa; rủi ro khí hậu ngày càng mang tính hệ thống, các hiện tượng như ngập lụt, xâm nhập mặn, sạt lở và nắng nóng đô thị có xu hướng tương tác, cộng hưởng, làm gia tăng mức độ tổn thương...

Theo PGS, TS Lê Hoàng Nghiêm, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TP Hồ Chí Minh, các vấn đề của đô thị hiện nay mang tính liên kết hệ thống, không thể giải quyết theo hướng đơn lẻ từng ngành. Ngập đô thị do thoát nước kém, mưa cực đoan, triều cường, tình trạng lấn chiếm kênh rạch... Ùn tắc giao thông hay ô nhiễm môi trường bị tác động bởi hạ tầng giao thông quá tải, quản lý phương tiện ô tô, xe máy cũ, ý thức bảo vệ và quản lý xả thải ra môi trường kém... Do đó, để giải quyết có hệ thống, đòi hỏi cần có giải pháp chiến lược, gắn với 3 trụ cột: Số hóa, xanh hóa và tăng cường khả năng chống chịu. Chẳng hạn như trong số hóa cần áp dụng hệ thống điều khiển giao thông thông minh để hạn chế ùn tắc giao thông, phát hiện phương tiện cũ, xả thải. Chuyển đổi xanh hướng tới mục tiêu phát triển đô thị carbon thấp, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm phát thải. Trụ cột chống chịu nhằm nâng cao năng lực thích ứng, giảm thiểu thiệt hại và phục hồi nhanh trước các cú sốc khí hậu. 3 trụ cột này cần được triển khai đồng bộ, tạo thành một cấu trúc chuyển đổi thống nhất, thay vì tách rời như trước đây.

GS, TS Nguyễn Kim Lợi, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu biến đổi khí hậu (RCCC), Trưởng bộ môn Tài nguyên và GIS, Trường Đại học Nông Lâm TP Hồ Chí Minh cho biết, nhiều kết quả nghiên cứu tại TP Hồ Chí Minh đã được chuyển giao và từng bước áp dụng vào thực tế. Nổi bật là việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) kết hợp GIS để xây dựng hệ thống cảnh báo sớm dịch bệnh trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Cùng với đó, các mô hình quan trắc tự động tích hợp AI phục vụ dự báo, cảnh báo xâm nhập mặn trên hệ thống sông, kênh, rạch cũng đang được tiếp tục hoàn thiện và triển khai.

Những kết quả bước đầu này khẳng định tiềm năng to lớn của khoa học và công nghệ trong quản trị đô thị hiện đại. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả một cách bền vững, TP Hồ Chí Minh cần tiếp tục mở rộng quy mô ứng dụng, chuẩn hóa và liên thông dữ liệu giữa các hệ thống, đồng thời hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp.