Sửa Luật Nhà ở: Nguồn lực công phải mang lại lợi ích thực chất cho người dân

Qua thảo luận, các đại biểu Quốc hội cho rằng mục tiêu cuối cùng của Luật Nhà ở không chỉ là xây thêm bao nhiêu căn nhà, mà quan trọng hơn là người dân có thực sự tiếp cận được chỗ ở phù hợp, ổn định và không bị bỏ lại phía sau trong quá trình phát triển đô thị hay không. Từ đó, đại biểu đặt yêu cầu nguồn lực công dành cho nhà ở càng lớn thì trách nhiệm chính sách càng phải rõ ràng, đối tượng thụ hưởng càng phải chính xác và cơ chế giám sát càng phải minh bạch.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng) phát biểu thảo luận. Ảnh: TRỌNG HẢI

Góp ý tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng) bày tỏ nhất trí cao với định hướng sửa đổi Luật Nhà ở, đặc biệt là sự chuyển đổi từ mục tiêu chủ yếu khuyến khích sở hữu nhà sang bảo đảm cho người dân có chỗ ở an toàn, ổn định và phù hợp với khả năng chi trả.

Tuy nhiên, để tư duy mới này thực sự đi vào cuộc sống, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị chính sách phát triển nhà ở cho thuê cần phân biệt rõ giữa cơ chế khuyến khích thị trường và chính sách hỗ trợ bằng nguồn lực công.

Theo đại biểu, dự thảo luật đang dành cho các dự án nhà ở cho thuê ngoài Nhà nước một gói ưu đãi khá lớn: Có thể giao chủ đầu tư không qua đấu thầu, miễn tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, được bố trí diện tích thương mại và một phần nhà ở thương mại để bán, cùng các ưu đãi về tín dụng và hỗ trợ khác. Trong khi đó, đối tượng thuê lại được xác định khá rộng, bao gồm cả công dân chỉ “có nhu cầu thuê nhà”.

Từ đó, đại biểu cho rằng cần trả lời rõ một câu hỏi: Nhà nước đang ưu đãi cho một loại hình kinh doanh hay đang ưu đãi để đạt một mục tiêu xã hội? Nếu chỉ cần xây nhà để cho thuê theo giá thị trường cũng được hưởng đầy đủ các cơ chế đặc biệt thì rất khó lượng hóa Nhà nước đã bỏ ra bao nhiêu nguồn lực và người dân thực sự nhận lại được lợi ích gì.

Đại biểu đề nghị dự thảo luật xác lập một nguyên tắc: Mức ưu đãi phải tương ứng với nghĩa vụ xã hội mà chủ đầu tư cam kết thực hiện. Nhà ở cho thuê thương mại thông thường vận hành theo cơ chế thị trường; còn các dự án được hưởng ưu đãi đặc biệt về đất đai, lựa chọn chủ đầu tư và tín dụng thì phải chịu những ràng buộc tương ứng về thời gian cho thuê, giá thuê, đối tượng phục vụ và cơ chế hoàn trả ưu đãi nếu vi phạm cam kết.

Đối với cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu không để người dân mất chỗ ở chỉ vì không đủ khả năng tài chính để đóng góp xây dựng lại.

Đại biểu đặt yêu cầu dự thảo luật phải giải quyết đồng thời hai quyền cơ bản của người dân: Quyền tài sản và quyền có chỗ ở. Vì vậy, ngoài phương án bồi thường giá trị quyền sử dụng đất khi cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư, cần thiết kế một “lưới an sinh” cho những trường hợp thực sự không có khả năng đóng góp, chẳng hạn được tiếp cận nhà ở xã hội, thuê hoặc thuê mua nhà ở với cơ chế hỗ trợ phù hợp.

Nếu không có cơ chế này, một chính sách nhằm cải tạo đô thị và bảo đảm an toàn công trình có thể vô tình đẩy một bộ phận người dân yếu thế từ chỗ có nhà ở sang tình trạng không đủ khả năng tạo lập chỗ ở mới.

Quang cảnh phiên thảo luận. Ảnh: TRỌNG HẢI

Một vấn đề khác được các đại biểu quan tâm là cần xác định rõ địa vị pháp lý và cơ chế vận hành của Quỹ nhà ở ngay trong luật.

Đồng thời, cần xác định rõ mục tiêu của Quỹ và nguyên tắc sử dụng nguồn lực. Nếu là công cụ an sinh thì phải hướng nguồn lực tới những người thực sự cần hỗ trợ; nếu là công cụ tạo lập nguồn cung nhà cho thuê rộng rãi thì phải đặt yêu cầu về bảo toàn vốn và hiệu quả đầu tư. Không nên trộn lẫn hai cơ chế này để ngân sách cùng lúc phải bù đắp nhưng lại khó xác định cuối cùng ai là người thực sự được hưởng lợi từ chính sách.