Tăng cường năng lực bảo đảm an toàn hạt nhân

Đề án được xây dựng trên quan điểm bảo đảm đủ năng lực, nguồn lực và cơ cấu tổ chức hợp lý cho Cục An toàn bức xạ và hạt nhân (Bộ Khoa học và Công nghệ) nhằm thực hiện chức năng quản lý nhà nước một cách tập trung, thống nhất ở cấp Trung ương. Đồng thời hướng tới mục tiêu tự chủ chiến lược trong quản lý, điều phối hoạt động an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân và an ninh hạt nhân, phù hợp với hướng dẫn của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Ảnh minh họa: baochinhphu.vn

Trước khi có Đề án, năng lực quản lý an toàn bức xạ và hạt nhân của Việt Nam còn những hạn chế nhất định. Tổ chức bộ máy chưa thật sự tinh gọn, nguồn nhân lực chuyên sâu còn thiếu, đặc biệt ở các lĩnh vực thẩm định, giám sát và ứng phó sự cố. Nhiều khâu trong quản lý vẫn phải dựa vào hỗ trợ quốc tế, nhất là đối với các dự án có yêu cầu kỹ thuật cao như điện hạt nhân. Hạ tầng kỹ thuật phục vụ giám sát, cảnh báo, phân tích an toàn chưa đồng bộ, mức độ ứng dụng công nghệ hiện đại còn hạn chế. Trong bối cảnh Việt Nam định hướng phát triển điện hạt nhân trở lại, những hạn chế trên đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực quản lý nhà nước, bảo đảm an toàn tuyệt đối, đồng thời tiệm cận chuẩn mực quốc tế.

Đề án được phê duyệt đã tạo bước chuyển mạnh mẽ cả về tư duy và cách thức tổ chức thực hiện. Trọng tâm là xây dựng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân trở thành cơ quan đủ năng lực, nguồn lực, thực hiện quản lý nhà nước tập trung, thống nhất ở cấp Trung ương. Điểm mới nổi bật là định hướng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, hình thành đội ngũ cán bộ nòng cốt có khả năng đảm đương toàn bộ khâu then chốt: Xây dựng chính sách, thẩm định, đánh giá, thanh tra, kiểm tra và giám sát an toàn. Đây là bước tiến quan trọng, từng bước làm chủ quy trình quản lý, giảm phụ thuộc vào chuyên gia nước ngoài.

Song song với đó, Đề án nhấn mạnh đầu tư đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong giám sát, cảnh báo và xử lý sự cố. So với trước đây, cách tiếp cận này mang tính khoa học, hiện đại hơn, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, tăng khả năng dự báo và phòng ngừa rủi ro.

Lộ trình phát triển cũng được xác định rõ ràng. Giai đoạn 2026-2030 tập trung hoàn thiện tổ chức bộ máy, nâng quy mô nhân lực lên tối thiểu 288 người. Giai đoạn 2031-2035 hướng tới mục tiêu đủ năng lực quản lý toàn diện các nhà máy điện hạt nhân, trong đó có Ninh Thuận 1, Ninh Thuận 2 và các dự án tiếp theo. Đặc biệt, mục tiêu tự chủ 70% năng lực thẩm định, giám sát đối với các dự án điện hạt nhân và 100% đối với lò phản ứng nghiên cứu thể hiện bước tiến rõ rệt so với trước đây, khẳng định quyết tâm nâng cao năng lực nội tại quốc gia. Không chỉ dừng ở tổ chức và nhân lực, Đề án còn hoàn thiện cơ chế, chính sách đãi ngộ nhằm thu hút, giữ chân chuyên gia giỏi-một điểm nghẽn trước đây. Đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế có chọn lọc, gắn với mục tiêu tiếp thu công nghệ, kinh nghiệm quản lý tiên tiến.