Tăng cường phòng, chống tác hại của thuốc lá trong giai đoạn mới

Năm 2026, Tổ chức Y tế Thế giới đã chọn chủ đề “Ngày Thế giới không thuốc lá” là "Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo, hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá". Đây là một thông điệp ý nghĩa và mang tính thời sự sâu sắc. Ngành công nghiệp thuốc lá đã và đang sử dụng nhiều chiến lược tiếp thị mới nhằm tạo dựng hình ảnh hiện đại, ít độc hại, thời thượng đối với các sản phẩm chứa nicotine, đặc biệt hướng tới thanh thiếu niên, phụ nữ. Những hình thức quảng bá trá hình trên môi trường số, mạng xã hội, các hoạt động tài trợ, tiếp thị qua người nổi tiếng đang làm gia tăng nguy cơ nghiện nicotine trong cộng đồng.

Tại hội thảo, lãnh đạo Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá cho biết, trong những năm qua, việc phòng, chống tác hại của thuốc lá tại Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực nhờ sự quan tâm, chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, sự phối hợp của các bộ, ngành và địa phương. Theo lãnh đạo Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá, tất cả các sản phẩm thuốc lá, dù dưới bất kỳ hình thức nào, đều gây hại cho sức khỏe, làm gia tăng gánh nặng bệnh tật, kinh tế và xã hội.

Quang cảnh hội thảo cập nhật thông tin chủ đề Ngày Thế giới không thuốc lá 31-5 và tình hình thực hiện các chính sách phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Một dấu mốc quan trọng là việc Quốc hội thông qua Nghị quyết số 173/2024/QH15, cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Chỉ một chính sách thuế này đã giúp bảo vệ được rất nhiều tác động của việc sử dụng thuốc lá đến sức khỏe của người tiêu dùng Việt Nam. Với việc tăng thuế của thuốc lá từ năm 2027 thì dự báo khoảng 2,1 triệu người Việt Nam sẽ bỏ thuốc hoặc không hút thuốc vào năm 2031, điều này sẽ giúp ngăn ngừa được khoảng 700.000 ca tử vong sớm trong những thập kỷ tới, tạo thêm 20.000 tỷ đồng nguồn thu ngân sách cho Nhà nước hằng năm và hạn chế khả năng tiếp cận các nhãn hiệu thuốc lá giá rẻ, đặc biệt là đối với giới trẻ. Quyết sách tăng thuế thuốc lá được coi là chính sách hiệu quả nhất trong công tác phòng, chống tác hại thuốc lá tại Việt Nam thời gian qua, góp phần ngăn ngừa được con số khổng lồ người bị mắc và tử vong bởi các căn bệnh có nguyên nhân từ việc sử dụng thuốc lá. Và đặc biệt là sẽ ngăn ngừa hiệu quả việc sử dụng thuốc lá của giới trẻ trong những thập kỷ tới.

Tại hội thảo, TS Nguyễn Thu Hương, Trường Đại học Thương mại, thông tin rằng hiện nay, ngành công nghiệp thuốc lá đang ngày càng sử dụng nhiều chiến thuật tinh vi nhằm làm gia tăng sức hấp dẫn của các sản phẩm chứa nicotine, đặc biệt đối với thanh thiếu niên. Bên cạnh việc thiết kế sản phẩm theo hướng nhỏ gọn, bắt mắt, dễ che giấu, các doanh nghiệp còn đẩy mạnh quảng bá trá hình thông qua mạng xã hội, người nổi tiếng, tài trợ sự kiện thể thao, âm nhạc và các hoạt động cộng đồng. Một số sản phẩm nicotine mới được “kẹo hóa”, tạo hương vị trái cây, đồ ngọt hoặc tích hợp yếu tố trò chơi điện tử, màn hình cảm ứng, kết nối Bluetooth, khiến người sử dụng, nhất là học sinh, dễ bị thu hút và xem nhẹ nguy cơ gây nghiện.

Báo cáo viên cũng dẫn các trường hợp tại nhiều quốc gia cho thấy ngành công nghiệp thuốc lá còn lợi dụng danh nghĩa trách nhiệm xã hội, hỗ trợ sinh kế, bảo vệ môi trường hoặc chống buôn lậu để duy trì ảnh hưởng, làm suy yếu hiệu quả các chính sách kiểm soát thuốc lá. Những thủ đoạn này cho thấy sự cần thiết phải tăng cường nhận diện, giám sát và ngăn chặn các hình thức quảng bá, tiếp thị trá hình; đồng thời đẩy mạnh truyền thông để cộng đồng, nhất là giới trẻ, hiểu rõ bản chất gây nghiện và tác hại lâu dài của các sản phẩm thuốc lá, nicotine thế hệ mới.