Thế giới thời đàm: Chính sách linh hoạt

Trang mạng swissinfo.ch mới đây cho biết, Chính phủ Thụy Sĩ đang tìm kiếm một thỏa thuận quốc phòng - an ninh với Liên minh châu Âu (EU). Ý định đàm phán về một thỏa thuận như vậy đã được Chính phủ Thụy Sĩ công khai từ năm ngoái. Vào mùa hè năm nay, Quốc hội Thụy Sĩ đã giao cho chính phủ nhiệm vụ tiến hành các cuộc thảo luận mang tính thăm dò. Nếu các cuộc thảo luận diễn ra thuận lợi, Quốc hội Thụy Sĩ sẽ quyết định nhiệm vụ đàm phán cụ thể.

Về phía EU, kể từ năm 2022, khối đã tăng cường đáng kể hợp tác quốc phòng - an ninh với các quốc gia không phải là thành viên, "theo hướng nhanh chóng và linh hoạt". Theo Viện Công nghệ Liên bang Thụy Sĩ ETH Zurich, chỉ tính từ cuối năm 2024 đến nay, EU đã ký 12 thỏa thuận đối tác như vậy với các quốc gia khác nhau cả ở trong lẫn ngoài "lục địa già", trong đó có Na Uy, Anh, Ấn Độ, Ghana, Canada. Hồi năm ngoái, EU tuyên bố quan tâm đến các quan hệ đối tác phục vụ lợi ích chính trị và chiến lược của khối, cũng như ủng hộ các giá trị phổ quát mà khối đề cao, đồng thời cho rằng Thụy Sĩ là một ứng viên tiềm năng cho quan hệ đối tác về quốc phòng - an ninh của EU.

Tổng thống Thụy Sĩ Guy Parmelin (bên trái) và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen trong cuộc gặp tại Brussels (Bỉ), tháng 3-2026. Ảnh: eubusiness.com

Thông tin Thụy Sĩ đang tìm kiếm một thỏa thuận quốc phòng - an ninh với EU được đưa ra trong bối cảnh đây là quốc gia thực hiện chính sách trung lập lâu đời nhất trên thế giới. Thụy Sĩ bắt đầu thực hiện chính sách trung lập từ năm 1515, nhưng chính thức được cộng đồng quốc tế công nhận từ năm 1815. Bộ Ngoại giao Thụy Sĩ khẳng định, chính sách trung lập không cho phép nước này tham gia các cuộc xung đột bên ngoài hay bất kỳ liên minh quân sự nào, song không cản trở việc tăng cường hợp tác, thậm chí là tham gia các tổ chức quốc tế.

Cũng vì thế mà từ năm 1996, Thụy Sĩ đã tham gia chương trình Đối tác vì hòa bình của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) liên quan đến hợp tác quân sự, chia sẻ thông tin và kinh nghiệm, không bao gồm các nghĩa vụ có tính ràng buộc pháp lý, ví dụ như phòng thủ tập thể. Trong một động thái được tuyên bố là “bước đi tiến tới chính sách trung lập tích cực hơn”, vào năm 2002, Thụy Sĩ đã gia nhập Liên hợp quốc. Gần đây phải kể đến việc Thụy Sĩ tham gia Sáng kiến Lá chắn bầu trời châu Âu (ESSI) vào năm 2024, vốn do Đức khởi xướng từ năm 2022, với các thành viên NATO chiếm đại đa số.

Trong mấy chục năm qua, mối quan hệ giữa Thụy Sĩ và EU được cả Bern và Brussels đánh giá là gần gũi và ngày càng trở nên sâu sắc. Điều đáng nói là Thụy Sĩ, vốn được bao quanh bởi 4 thành viên EU là Đức, Áo, Italy và Pháp, lâu nay lại chưa bao giờ "bị thu hút" bởi việc gia nhập khối. Thụy Sĩ vẫn tự ví von mình trông giống như "một hòn đảo đơn độc" giữa lòng EU ngay cả khi chia sẻ nhiều mục tiêu và giá trị với khối.

Theo giới phân tích, việc gia nhập EU được nhìn nhận không có nhiều ý nghĩa với Thụy Sĩ. Lý do là bởi Thụy Sĩ "nằm ở khoảng cách tương đối an toàn" so với các "điểm nóng", là một trong những quốc gia ổn định chính trị nhất thế giới và có tiềm lực kinh tế. Thêm vào đó, mối quan hệ với EU lâu nay "xuôi chèo mát mái" và "mang lại hiệu quả tốt", nên người dân Thụy Sĩ muốn duy trì hiện trạng. Ngoài ra, tư cách thành viên EU được cho là sẽ làm suy yếu chính sách trung lập, vốn đã trở thành thương hiệu của Thụy Sĩ. Bloomberg dẫn kết quả khảo sát mới nhất của Viện Công nghệ Liên bang Thụy Sĩ ETH Zurich cho thấy, có tới 85% người dân Thụy Sĩ ủng hộ duy trì sự trung lập, cho dù có những khác biệt trong cách diễn giải khái niệm.

"Một lợi thế trong chính sách trung lập hiện nay của Thụy Sĩ là giúp các đời chính phủ có đủ sự linh hoạt để thích ứng với những biến động của môi trường quốc tế", ông Antonio Barroso, chuyên gia phân tích cấp cao về địa kinh tế của Bloomberg, bình luận.