Thiết lập hành lang pháp lý để quản lý hoạt động truy xuất nguồn gốc thông qua hệ thống điện tử nhằm ngăn chặn từ sớm, từ xa các nguy cơ mất ATTP

Nhằm triển khai thực hiện Chỉ thị số 17-CT/TW ngày 21 tháng 10 năm 2022 của Ban Bí thư về tăng cường bảo đảm an ninh, an toàn thực phẩm trong tình hình mới, trong đó nhấn mạnh nhiệm vụ trọng tâm là phải “bảo đảm truy xuất rõ nguồn gốc” như một giải pháp để kiểm soát chất lượng và xử lý sự cố. Việc xây dựng một hành lang pháp lý rõ ràng, bắt buộc về truy xuất nguồn gốc nhằm cụ thể hóa chỉ đạo chiến lược này của Đảng. Mặt khác, theo Khoản 2 Điều 4 và Điều 21 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 quy định quyền của người tiêu dùng được cung cấp thông tin kịp thời, chính xác, đầy đủ về nguồn gốc, xuất xứ sản phẩm; khoản 1 Điều 9, Điều 37 quy định trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh trong việc cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác về sản phẩm, hàng hóa cho người tiêu dùng. Một hệ thống truy xuất nguồn gốc tập trung, bắt buộc, có sự tham gia giám sát của người tiêu dùng thông qua ứng dụng công nghệ là biện pháp hữu hiệu nhất để thực thi quyền này một cách thực chất.

TRong khi đó, hiện nay mô hình quản lý chất lượng, an toàn thực phẩm hiện nay chủ yếu dựa vào công bố chất lượng của doanh nghiệp và công tác hậu kiểm của cơ quan nhà nước. Tuy nhiên, thực tế cho thấy mô hình này có những bất cập, đã được các cơ quan chức năng, báo đài đưa tin trong thời gian qua. Vấn nạn hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ đang diễn biến phức tạp, đặc biệt trong ngành thực phẩm. Việc truy xuất nguồn gốc theo phương pháp thủ công, dựa trên giấy tờ không còn đủ sức răn đe và ngăn chặn. Một hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử, tập trung sẽ xác thực được toàn bộ vòng đời sản phẩm. Điều này giúp giải quyết bài toán quản lý “hàng hóa không rõ nguồn gốc xuất xứ” một cách triệt để. Việc xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc thực phẩm là hoạt động hợp lý, kế thửa kinh nghiệm và tận dụng thành tựu công nghệ để hiện đại hóa công tác quản lý nhà nước của ngành Công Thương...

Từ thực tế trên, Bộ Công Thương xây dựng dự thảo Thông tư quy định về truy xuất nguồn gốc thực phẩm thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương nhằm thiết lập một hành lang pháp lý thống nhất, đồng bộ và hiệu lực để quản lý hoạt động truy xuất nguồn gốc thông qua một hệ thống điện tử tập trung, bắt buộc đối với các sản phẩm thực phẩm thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương. Nâng cao triệt để hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, chuyển đổi phương thức quản lý từ bị động sang chủ động, phòng ngừa dựa trên việc phân tích dữ liệu theo thời gian thực, góp phần ngăn chặn từ sớm, từ xa các nguy cơ mất an toàn thực phẩm. Bảo vệ sức khỏe và quyền lợi hợp pháp của người tiêu dùng, cung cấp công cụ minh bạch để người tiêu dùng có thể tự tra cứu, xác thực thông tin về nguồn gốc, chất lượng sản phẩm, đồng thời tạo kênh phản ánh hiệu quả để tham gia vào quá trình giám sát thị trường...

Trong dự thảo Thông tư, Bộ Công Thương đề xuất quy định quản lý, kiểm tra, giám sát trong truy xuất nguồn gốc thực phẩm: Quy định về quy trình thực hiện định danh sản phẩm thực phẩm; vật mang dữ liệu; việc cập nhật thông tin của các sự kiện truy xuất; các hoạt động giám sát, kiểm tra và xử lý đối với sản phẩm thực phẩm vi phạm; việc lưu trữ hồ sơ, giấy tờ phục vụ hoạt động truy xuất nguồn gốc tại cơ sở. Trong đó có các quy định cụ thể về việc đăng ký cung cấp thông tin của cơ sở kinh doanh thực phẩm; các nội dung thông tin cần cung cấp khi định danh sản phẩm và khi tham gia các sự kiện truy xuất; các thông tin được cung cấp công khai khi sử dụng Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc thực phẩm của Bộ Công Thương hoặc trên ứng dụng truy xuất nguồn gốc; trình tự thủ tục tự thu hổi của cơ sở kinh doanh thực phẩm... Trách nhiệm của các cơ sở kinh doanh thực phẩm; trách nhiệm của các đơn vị thuộc Bộ Công Thương: trách nhiệm của UBND các cấp.